Testimonies Against the Jews

Testimonies Against the Jews

LIBER PRIMVS. CAPITVLA.

I. Iudaeos in offensam Dei grauiter deliquisse, quod Dominum

reliquerint et idola secuti sint.

II. Quod prophetis non crediderint et eos interfecerint.

m. Ante praedictum, quod Dominum neque cognituri neque

intellecturi neque recepturi essent.

IIII. Quod scripturas sanctas intellecturi Iudaei non essent, intellegi

autem haberent in nouissimis temporibus, posteaquam

Christus uenisset.

V. Nihil posse Iudaeos intellegere de scripturis, nisi prius

crediderint in Christum.

VI. Quod Hierusalem perdituri essent et terram quam acceperant

relicturi.

VII. Item quod essent amissuri lumen Domini.

VIII. Quod circumcisio prima carnalis euacuata sit et secunda

spiritalis repromissa sit.

VIIII. Quod lex prior quae per Moysen data est cessatura esset.

X. Quod lex noua dari haberet.

XI. Quod dispositio alia et testamentum nouum dari haberet.

XII. Quod baptisma uetus cessaret et nouum inciperet.

XIII. Quod iugum uetus euacuaretur et iugum nouum daretur.

XIIII. Quod pastores ueteres cessaturi essent et noui inciperent.

XV. Quod domus et templum Dei Christus futurus esset et

cessasset templum uetus et nouum inciperet.

XVI. Quod sacrificium uetus euacuaretur et nouum celebraretur.

XVII. Quod sacerdotium uetus cessaret et nouus sacerdos ueniret

qui in aeternum futurus esset.

XVIII. Quod propheta alius sicut Moyses promissus sit, scilicet

qui testamentum nouum daret et qui magis audiri deberet.

XVIII. Quod duo populi praedicti sint, maior et minor, id est a

uetus Iudaeorum et nouus qui esset ex nobis futurus.

XX. Quod ecclesia quae prius sterilis fuerat plures filios

habitura esset ex gentibus, quam quot synagoga ante

habuisset.

XXI. Quod gentes magis in Christum crediturae essent.

XXII. Quod panem et calicem Christi et omnem gratiam eius

amissuri essent Iudaei, nos uero accepturi, et quod

christianorum nouum nomen benediceretur in terris.

XXIII. Quod ad regnum caelorum magis gentes quam Iudaei

perueniant.

XXIIII. Quod solo hoc Iudaei accipere ueniam possint delictorum

suorum, si sanguinem Christi occisi baptismo eius abluerint

et in ecclesiam transeuntes praeceptis eius obtemperauerint.

Section 1

IVDAEOS IN OFFENSAM DEI QVAVITER DELIQVISSE, QVOD DOMINVM RELIQVERINT ET IDOLA SECVTI SINT.

In Exodo populus ad Aaron: Exurge et fac nobis deos

qui nos praecedant: quia Moyses uir hic, qui nos eiecit de

Aegypto, quid ei acciderit, non scimus. Item illic Moyses

ad Dominum: Precor, Domine, deliquit populus hic delictum

grande. fecerunt sibi deos aureos et argenteos: et nunc si dimittis

eis delictum, dimitte: sin autem, dele me de libro quem

scripsisti. et Dominus dixit ad Moysen: si qui deliquit ante me,

deleam eum de libro meo. Item in Deuteronomio: Sacrificauerunt

daemoniis et non Deo. Item in libro Iudicum: Et

fecerunt filii Israel malignum contra Dominum Deum patrum

suorum, qui eiecit eos de terra Aegypti, et secuti sunt deos a gentibus,

quae circa illos sunt, et offenderunt Dominum et reliquerunt Deum

et seruierunt Baal. Item illic: Et adiecerunt filii Israel

iterum facere malignum contra Dominum et seruierunt Baal et diis

alienigenarum et reliquerunt Dominum et non seruierunt illi.

[Apud Malachiam: Derelictus est Iuda, et abominatio facta

est in Israel et in Hierusalem, quoniam profanauit Iudas sancta

Domini, in quibus dilexit et affectauit deos alienos. exterminabit

Dominus hominem qui facit haec et humilis efficietur in tabernaculis

Iacob].

Section 2

QVOD PROPHETIS NON CREDIDERINT ET EOS INTERFECERINT.

Apud Hieremiam Dominus dicit: Misi ad uos seruos

meos prophetas. ante lucem mittebam, et non audiebatis

me neque intendebatis auribus uestris, dicens: conuertatur unusquisque

a uia sua mala et a nequissimis adfectationibus uestris, et

habitabitis in terra ista quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo

usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis

eis, et ne adoraueritis eos et ne incitetis me in operibus manuum

uestrarum ad disperdendos uos: et non audistis me. Item in

Regnorum tertio Helias ad Dominum: Aemulando aemulatus

sum Domino Deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii

Israel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt

gladio: et remansi ego solitarius, et quaerunt animam meam

auferre a me. Item in Esdra: Desciuerunt a te et abiecerunt

legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui

obtestabantur eos, ut reuerterentur ad te.

Section 3

ANTE PRAEDICTVM, QVOD DOMINVM NEQVE COGNITVBI NEQVE INTELLECTVRI NEQVE BECEPTVBI ESSENT.

Apud Esaiam prophetam: Audi, caelum, et percipe auribus,

terra, quoniam Dominus locutus est: filios genui et exaltaui,

ipsi autem me spreuerunt. agnouit bos possessorem suum et asinus

praesepium domini sui: Israel uero me non cognouit et populus me

non intellexit. uae gens peccatrix, populus plenus peccatis, semen

pessimum, filii sine lege: dereliquistis Dominum et ad iracundiam

prouocastis sanctum Israel. Item apud eundem Dominus

dicit: Vade et dic populo isto: aure audietis et non intellegetis

et uidentes uidebitis et non uidebitis. incrassauit enim cor populi

eius, et auribus grauiter audierunt et oculos suos concluserunt,

ne forte uideant oculis et auribus audiant et corde intellegant et

reuertantur, et curem illos. Item apud Hieremiam Dominus

dicit: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et effoderunt

sibi lacus detritos, qui non poterunt aquam portare. Item apud

eundem: Ecce sermo Domini factus est eis in maledictum, non uolunt

eum. Item apud eundem Dominus dicit: Cognouit

tempus suum turtur et hirundo; ruris passeres custodierunt

tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit iudicium

Domini. quomodo dicitis: sapientes sumus et lex Domini

nobiseum est? in cassum facta est metatura falsa, scribae confusi

sunt, sapientes trepidauerunt et capti sunt, quia uerbum Domini

reprobauerunt. Item apud Salomonem. Quaerunt me mali

et non inuenient. oderunt enim sapientiam, sermonem autem Domini

non receperunt. Item in psalmo XXVII: Redde eis retributionem

eorum, quoniam non intellexerunt in operibus Domini.

Item in psalmo LXXXI: Non cognouerunt neque intellexerunt,

in tenebris ambulant. Item in euangelio secundum Iohannem:

In sua propria uenit, et sui eum non receperunt. quotquot

eum receperunt, dedit illis potestatem, ut filii Dei fierent, qui

credunt in nomine eius.

Section 4

QVOD SCRIPTVRAS SANCTAS INTELLECTVRI IVDAEI NON ESSENT, INTELLEGI AVTEM HABERENT IN NOVISSIMIS TEMPORIBVS, POSTEAQVAM CHRISTVS VENISSET.

Apud Esaiam prophetam: Et erunt uobis hi omnes sermones

sicut sermones libri, qui signatus est: quem si dederis homini

scienti litteras ad legendum, dicet: non possum legere, signatus est

enim. sed in illa die audient surdi sermones libri, et qui in tenebris

et qui in nebula sunt, oculi caecorum uidebunt. Item apud

Hieremiam: In nouissimo dierum cognoscetis ea. Item apud

Danielem: Muni sermones et signa librum usque ad tempus

consummationis, quoad discant multi et inpleatur agnitio: quoniam

cum fiet dispersio, cognoscent omnia haec. Item in

epistula Pauli ad Corinthios prima: Nolo enim uos ignorare,

fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt. Item

ad Corinthios secunda: Obtunsi sunt sensus eorum usque

in hunc diem hoc eodem uelamento in lectione ueteris testamenti

manente, quod non reuelatur, quia in Christo euacuatur: et

usque in hodiernum, si quando legitur Moyses, uelamen est super

cor eorum. mox autem conuersus est ad Dominum, auferetur uelamen.Item

in euangelioDominus post resurrectionem:

Isti sunt sermones, quos locutus sum ad uos, cum adhuc essem

uobiscum, quia oportet adimpleri omnia scripta in lege Moysi et

prophetis et psalmis de me. tunc adaperuit illis sensum, ut intellegerent

scripturas, et dixit illis: quia scriptum est Christum

pati et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine

eius paenitentiam et remissa peccatorum usque in omnes gentes.

Section 5

NIHIL POSSE IVDAEOS INTELLEGERE DE SCRIPTVRIS, NISI PRIVS CREDIDERINT IN CHRISTVM.

Apud Esaiam prophetam: Et si non credideritis , neque

intellegetis. Item Dominus in euangelio: Si enim non credideritis,

quia ego sum, moriemini in peccatis uestris. Fide

autem stare iustitiam et illic esse uitam praedictum

est apud Abbacuc: Iustus autem ex fide mea uiuit. Inde

Abraham pater gentium credidit. InGenesi: Et credidit

Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam. Item apostolus

ad Galatas: Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad

iustitiam. cognoscitis ergo, quia qui ex fide sunt, hi sunt filii

Abrahae. prouidens autem scriptura, quia ex fide iustificat gentes

Deus, praenuntiauit Abrahae, quia benedicentur in te omnes

gentes. igitur qui ex fide sunt, benedicti sunt cum fideli Abraham.

Section 6

QVOD HIERVSALEM PERDITVRI ESSENT ET TERRAM QVAM ACCEPERANT RELICTVRI.

Apud Esaiam prophetam; Terra uestra deserta, ciuitates

uestrae igni conbustae: regionem uestram in conspectu uestro

alieni comedent eam: et deserta et subuersa a populis alienis derelinquetur

filia Sion, sicut casa in uinea et sicut custodia in cucumerario,

quasi ciuitas quae expugnatur. et nisi Dominus sabaoth

dereliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus et sicut

Gomorra similes essemus. Item in euangelio Dominus dicit:

Hierusalem, Hierusalem, quae interficis prophetas et lapidas

missos ad te, quotiens uolui colligere filios tuos sicut gallina

pullos sub alas, et noluisti? ecce relinquetur uobis domus uestra

deserta.,

Section 7

ITEM QVOD ESSENT AMISSVRI LVMEN DOMINI.

Apud Esaiam prophetam: Venite, ambulemus in lumine

Domini. dimisit enim populum suum domus Israel. Item in

euangelio suo: Fuit lumen uerum, quod inluminat. omnem

hominem uenientem in hunc mundum. in hoc mundo fuit, et

mundus per ipsum factus est, et mundus eum non agnouit.

Item illic: Qui non crediderit, iam iudicatus est, quia non

credidit in nomine unici filii Dei. hoc autem est iudicium, quoniam

lux uenit in saeculum, et dilexerunt homines magis tenebras

quam lucem.

Section 8

QVOD CIBCVMCISIO PRIMA CARNALIS EVACVATA SIT ET SECVNDA SPIRITALIS REPROMISSA SIT.

Apud Hieremiam prophetam: Haec dicit Dominus uiris

Iuda et qui inhabitant Hierusalem: renouate inter uos nouitatem

et ne seminaueritis in spinis: circumcidite uos Deo uestro

et circumcidite praeputium cordis uestri, ne\' exeat sicut ignis

ira mea et exurat et non sit qui extinguat. Item Moyses

dicit: In nouissimis diebus circumcidet Deus cor tuum et

cor seminis tui ad Dominum Deum amandum. Item apud

Iesum Naue: Et dixit Dominus ad Iesum: fac tibi cultellos

petrinos nimis acutos et adside et circumcide secundo filios Israel.

Item Paulus ad Colossenses: Circumcisi estis circumcisione

non manufacta in expoliatione carnis sed in circumcisione

Christi. Item quod Adam primus a Deo factus incircumcisus

et Abel iustus et Enoch qui Deo placuit

et translatus est et Noe qui in terris omnibus ob

delicta pereuntibus solus, in quo humanum genus

seruaretur, electus est, et Melchisedech sacerdos,

secundum cuius ordinem Christus repromissus est:

tunc quod illud signaculum feminis non proficit,

signo autem Domini omnes signantur.

Section 9

QVOD LEX PRIOR QVAE PER MOVSEN DATA EST CESSATVRA ESSET.

Apud Esaiam prophetam: Tunc manifesti erunt qui signant

legem, ne discant. et dices: expecto Deum, qui auertit

faciem suam a domo Iacob, et fidens ero in illum. Item in euangelio:

Omnes prophetae et lex usque ad Iohannem prophetauerunt.

Section 10

QVOD LEX NOVA DARI HABERET.

Apud Micheam prophetam: Quoniam lex de Sion proficiscetur

et sermo Domini ab Hierusalem. et iudicabit inter plurimos

populos et reuincet et deteget ualidas nationes. Item apud

Esaiam prophetam: De Sion enim procedet lex et uerbum

Domini ab Hierusalem et iudicabit in gentes. Item in euangelio

secundum Matthaeum: Et ecce uox de nube dicens:

hic est filius meus dilectissimus, in quo bene sensi: ipsum audite.

Section 11

QVOD DISPOSITIO ALIA ET TESTAMENTVM NOVVM DARI HABERET.

Apud Hieremiam prophetam: Ecce dies ueniunt, dicit

Dominus, et consummabo domui Israel et domui Iuda testamentum

nonum, non secundum testamentum quod disposui patribus

eorum in die, qua adprehendi manus eorum, ut educerem eos de

terra Aegypti. [quia non permanserunt in testamento meo, et ego

neglexi eos, dicit Dominus. quia hoc testamentum, quod disponam

domui Israel post dies illos, dicit Dominus. dans leges meas

in sensum illorum scribam illas et ero illis in Deum, et ipsi erunt

• mihi in plebem, et non docebunt unusquisque fratrem suum dicentes:

dinosce Dominum, quia omnes scient me a minimo usque

ad maximum eorum, quia propitius ero iniquitatibus eorum et

peccatorum eorum non ero memor amplius].

Section 12

QVOD BAPTISMA VETVS CESSARET ET NOVVM INCIPERET.

Apud Esaiam prophetam: Nolite priora meminisse et

antiqua nolite reputare. ecce facio noua, quae nunc orientur, et

cognoscetis, et faciam in deserto uiam et flumina in loco inaquoso,

adaquare genus meum electum, plebem meam quam adquisiui,

ut uirtutes meas exponeret. Item apud eundem: Si

sitierint per deserta, adducet illis aquam, de petra producet illis,

findetur petra et fluet aqua et bibet plebs mea. Item in euangelio

secundum Matthaeum Iohannes dicit: Ego quidem

uos baptizo in aqua in paenitentiam. qui uenit autem, fortior me

est, cuius non sum dignus calciamenta portare. ipse uos baptizabit

in Spiritu sancto et igni. Item secundum Iohannem:

Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in

regnum Dei. quod enim natum est de carne, caro est, et quod

natum est de spiritu, spiritus est.

Section 13

QVOD IVGVM VETVS EVACVARETVB ET IVGVM NOVVM DARETVR.

In psalmo secundo: Quare fremuerunt gentes et populi

meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt

in unum aduersus Dominum et aduersus Christum eius.

disrumpamus uincula eorum et proiciamus a nobis iugum ipsorum.

Item in euangelio secundum Matthaeum Dominus

dicit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis,

et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me,

quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus

uestris. iugum enim meum bonum est et onus meum leue est.

[Apud Hieremiam: In illa die contribulabo iugum a ceruice

illorum et uincula illorum disrumpam: et non operabuntur aliis,

sed operabuntur Domino Deo, et Dauid regem suscitabo ipsis.]

Section 14

. QVOD PASTORES VETERES CESSATVRI ESSENT ET NOVI INCIPERENT.

Apud Ezechielem: Propterea haec dicit Dominus: ecce ego

super pastores et inquiram oues meas de manibus eorum et auertam

eas, ut non pascant oues meas: et iam non pascent eas, et extraham

oues meas de ore eorum et pascam eas cum iudicio. Apud

Hieremiam prophetam Dominus dicit: Et dabo nobis pastores

secundum cor meum, et pascent uos pascentes cum

disciplina. [Item apud Hieremiam: Audite uerbum Domini, gentes,

et nuntiate insulis, quae longe sunt. dicite: qui dispergit Israel,

congregabit illum et custodiet sicut pastor gregem suum: quia

eruit Dominus Iacob et eruit de manu fortioris illius.]

Section 15

QVOD DOMVS ET TEMPLVM DEI CHRISTVS FVTVRVS ESSET ET CESSASSET TEMPLVM VETVS ET NOVVM INCIPERET.

In Regnorum secundo: Et fuit uerbum Domini ad Nathan

dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit Dominus: non tu

aedificabis mihi domum ad inhabitandum, sed erit, cum inpleti

fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen

tuum post te, qui erit de utero tuo, et parabo regnum eius. hic

aedificabit mihi domum nomini meo, et erigam thronum eius in

saecula, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, et fidem

consequetur domus eius, et regnum eius usque in saecula in

conspectu meo. Item in euangelio Dominus dicit: Non relinquetur

in templo lapis super lapidem, qui non dissoluatur. Et:

Post triduum aliud excitabitur sine manibus.

Section 16

I QVOD SACEIPICIVM VETVS EVACVABETVR ET NOVVM CELEBRARETVR.

Apud Esaiam prophetam: Quo mihi multitudinem sacrificiorum

uestrorum? dicit Dominus. plenus sum, holocaustomata

arietum. et adipem agnorum et sanguinem taurorum et hircorum

nolo. quis enim exquisiuit ista de manibus uestris? Item in

psalmo XLVIIII: Numquid manducabo carnes taurorum aut

sanguinem hircorum potabo ? immola Deo sacrificium laudis et

redde Altissimo uota tua. inuoca me in die tribulationis tuae, et

eripiam . te, et glorificabis me. Item illic: Sacrificium laudis

honorificabit me, illic est iter, quo ostendam illi salutarem meum.

Item in psalmo IIII: Sacrificate sacrificium iustitiae et sperate

in Domino. Item apud Malachiam: Non est mihi uoluntas

circa uos, dicit Dominus, et sacrificium acceptum non habebo

ex manibus uestris. quoniam a solis ortu et usque in occasum

clarificatum est nomen meum apud gentes, et in omni loco odores

incensi offeruntur nomini meo et sacrificium mundum, quoniam

magnum est nomen meum apud gentes, dicit Dominus.

Section 17

QVOD SACERDOTIVM VETVS CESSARET ET KOVVS SACERDOS VENIRET, QVI IN AETEHNVM FVTVRVS ESSET.

In psalmo CVIIII: Ante luciferum genui te. iurauitDominus,

nec paenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem

Melchisedech. Item in Regnorum primo Deus adHeli sacerdotem:

Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia

quae sunt in corde meo faciet, et aedificabo ei domum fidelem,

et transibit in conspectu christorum meorum omnibus diebus: et

erit, qui remanserit in domo tua, ueniet adorare in obolo pecuniae

et in pane uno.

Section 18

QVOD PBOPHETA ALIVS SICVT MOVSES PROMISSVS SIT, SCILICET QVI TESTAMENTVM NOVVM DARET ET QVI MAGIS AVDIRI DEBERET.

In Deuteronomio Deus ad Moysen: Et dixit Dominus

ad me: prophetam excitabo eis de fratribus eorum sicut te et dabo

uerbum meum in ore eius, et loquetur ad eos ea quae praecepero

ei. et quisque non audierit quae loquetur propheta ille in nomine

meo, ego uindicabo. De quo et Christus in euangelio cata

Iohannem: Scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam

aeternam habere. haec sunt quae testimonio sunt de me: et non

uultis uenire ad me, ut uitam habeatis. nolite putare, quia ego

uos accuso apud patrem. est, qui uos accuset, Moyses, in quem

uos speratis. si enim credidissetis Moysi, crederetis et mihi. de

me enim ille scripsit. si autem illius scripturis non creditis, quomodo

uerbis meis credetis ?

Section 19

QVOD DVO POPVLI PRAEDICTI SINT, MAIOR ET MINOR, ID EST VETVS IVDAEORVM ET NOVVS, QVI ESSET EX NOBIS FVTVRVS.

In Genesi: Et dixit Dominus Rebeccae: duae gentes in utero

tuo sunt et duo populi de uentre tuo diuidentur, et populus populum

superabit et maior seruiet minori. Item apud Osee

prophetam: Vocabo non populum meum populum meum et non dilectum

dilectum. erit enim, quo loco dicetur non populus meus,

illo loco uocabuntur filii Dei uiui.

Section 20

QVOD ECCLESIA QVAE PRIVS STERILIS FVERAT PLVRES FILIOS HABITVRA ESSET EX GENTIBVS, QVAM QVOT SVNAGOGA ANTE HABVISSET.

Apud Esaiam prophetam: Laetare, sterilis, quae non paris,

erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae

magis quam eius quae habet uirum. dixit enim Dominus: dilata

tabernaculum tuum et aulaeorum tuorum fige palos. ne parcas,

prolonga funiculos tuos et palos confirma. adhuc in dexteram tuam

et in sinistram extende, et semen tuum gentes possidebit et ciuitates

quae desertae erant inhabitabis. ne timeas, quia praeualebis,

neque uerearis, quod detestabilis fueris, quoniam confusionem

aeternam obliuisceris. Sic et Abrahae cum de ancilla natus

esset prior filius, Sarra sterilis diu mansit et sero in

senecta de pollicitatione peperit filium Isaac, qui

fuit typus Christi. sic et Iacob accepit uxores duas,

maiorem Liam oculis infirmioribus typum synagogae,

minorem speciosam Rachel typum ecclesiae, quae

et sterilis diu mansit et postea peperit loseph, qui et

ipse fuit typus Christi. et in Basilion primo Helcana

habet uxores duas, Fenennam cum filiis et Annam

sterilem, ex qua nascitur Samuel non secundum generandi

ordinem, sed secundum Dei miserationem et

promissionem, cum illa orasset in templo, et natus

Samuel typus fuit Christi. Item in Regnorum primo:

Sterilis septem peperit, et quae plurimos habebat, infirmata est.

Filii autem sunt ecclesiae septem. unde et Paulus

ecclesiis septem scribit, et Apocalypsis ecclesias

septem ponit, ut seruetur septenarius numerus, ut

dies septem, quibus Deus mundum fecit, et angeli

septem, qui adsistunt et conuersantur ante faciem

Dei, sicut Raphael angelus in Tobia dicit, et lucerna

septiformis in tabernaculo martyrii et oculi Domini

septem, qui mundum speculantur, et lapis cum oculis

septem, ut Zacharias dicit, et spiritus septem et candelabra

in Apocalypsi septem et columnae septem,

super quas aedificat domum sapientia apud Salomonem.

Section 21

QVOD GENTES MAGIS IN CHRISTVM CREDITVRAE ESSENT.

In Genesi: Et dixit Dominus Deus ad Abraham: exi de terra

tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in illam

terram quam tibi ostendero. et faciam te in gentem magnam et

benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus. et

benedicam, qui te benedixerit, et maledicam, qui te maledixerit,

et benedicentur in te omnes tribus terrae. Item illic: Et benedixit

Isaac Iacob: ecce odor filii mei sicut odor agri pleni,

quem benedixit Dominus. et det tibi Deus a rore caeli et a fertilitate

terrae multitudinem frumenti et uini et olei. et seruient

tibi gentes et adorabunt te principes, et eris dominus fratris tui

et adorabunt te filii patris tui ; et qui maledixerit te, erit maledictus,

et qui benedixerit te, benedictus erit. Item illic: Ubi

uidit autem Ioseph, quoniam superposuit pater suus manum

dexteram super caput Effraim, graue illi uisum est: et adprehendit

Ioseph manum patris sui, auferre eam a capite Effraim ad caput

Manasse. dixit autem Ioseph ad patrem suum: non sic, pater.

hic est primitiuus meus, superpone dexteram tuam super caput

eius. ille autem noluit et dixit: scio, fili, scio. et hic erit in populum,

et hic exaltabitur, sed frater eius iunior maior illo erit, et

semen eius erit in multitudinem gentium. Item in Genesi: Iuda,

te laudabunt fratres tui, manus tuae super dorsum inimicorum

tuorum. adorabunt te filii patris tui, catulus leonis Iuda. de frutice,

fili mi, ascendisti, recubans obdormisti uelut leo et uelut

catulus leonis. quis excitabit illum ? non deficiet princeps de Iuda

et dux de femoribus eius, quoadusque ueniant deposita illi, et ipse

est spes gentium. deligans ad uitem pullum suum et ad cilicium .

pullum asinae suae. lauabit in uino stolam suam et in sanguine

uuae amictum suum. formidolosi oculi eius a uino et candidi

dentes eius magis quam lac. Inde in Numeris de populo

nostro dictum: Ecce populus quasi populus leoninus exurget.

Item in Deuteronomio: Eritis gentes in caput, incredulus

autem populus in caudam. Item in Ezechiel: Audite

uocem tubae. et dixerunt: non audiemus. propter hoc audient

gentes et qui pascent pecora in eis. I tem in psalmo XVII:

Constitues me in caput gentium. populus, quem non cognoui, seruiet

mihi [, in auditu auris obediuit mihi]. Item in Hieremia

propheta Dominus dicit: Priusquam te formarem in utero.

noui te, et priusquam exires de uulua, sanctificaui te et

prophetam in gentibus posui te. Item apud Esaiam prophetam:

Ecce testem illum nationibus manifestaui, principem et imperantem

gentibus. Item illic: Gentes quae non nouerant te inuocabunt

te, et populi qui ignorabant te ad te confugient. Item

illic: Et erit in illa die radix Iesse, qui surget imperare gentibus:

in illum gentes sperabunt, et erit requies eius honor. Item

illic: Terra Zabulon et terra Neptalim, uia maris et ceteri, qui

maritima inhabitatis, et trans Iordanem gentium populus ambulans

in tenebris, uidete lumen magnum: qui habitatis in regione

umbrae mortis, lumen lucebit super uos. Item illic: Sic dicit

Dominus Deus Christo meo Domino: cuius tenui dexteram, ut

exaudiant eum gentes: fortitudinem regum disrumpam, aperiam

ante illum portas, et ciuitates non cludentur. Item illic:

Venio colligere omnes gentes et linguas, et uenient et uidebunt

claritatem meam, et dimittam super eos signum et mittam ex his

conseruatos in gentes, quae longe sunt, quae non audierunt nomen

meum neque uiderunt gloriam meam, et nuntiabunt claritatem

meam in gentes. Item illic: Et in omnibus his non sunt conuersi.

igitur extollet signum in gentes, quae sunt longe, et adtrahet

illos a summo terrae. Item illic: Quibus non est

nuntiatum de eo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent. Item

illic: Manifestus factus sum eis, qui me non quaerunt, inuentus

sum ab eis, qui me non interrogabant. dixi: ecce sum, genti,

quae non inuocauit nomen meum. Item in Actibus apostolorum

Paulus: Vobis primum oportuerat indicari uerbum Domini.

sed quia expulistis illud nec uos dignos uitae aeternae iudicastis,

ecce conuertimus nos ad gentes. sic enim dixit per scripturam

Dominus: ecce lucem posui te inter gentes, ita ut sis in

saluationem usque ad fines terrae.

Section 22

QVOD PANEM ET CALICEM CHRISTI ET OMNEM GRATIAM EIVS AMISSVRI ESSENT IVDAEI, NOS VERO ACCEPTVRI, ET QVOD CHRISTIANORVM NOVVM NOMEN BENEDICERETVR IN TERRIS.

Apud Esaiam sic dicit Dominus: Ecce qui seruiunt mihi

manducabunt, uos autem esurietis. ecce qui seruiunt mihi bibent,

nos autem sitietis. ecce qui mihi seruiunt iucundabuntur, uos

autem confundemini : uos interficiet Dominus. eis autem, qui seruiunt

mihi, nomen nominabitur nouum, quod benedicetur in terra.

Item illic: Igitur extollet signum inter gentes quae sunt longe

et adtrahet illos a summo terrae. et ecce cito leuiter uenient, non

esurient neque sitient. Item illic: Ecce itaque dominator Dominus

sabaoth auferet a Iudaea et ab Hierusalem ualentem et

ualidam, ualentiam panis et ualentiam aquae. Item in psalmo

XXXIII: Gustate et uidete, quoniam suauis est Dominus. beatus

uir, qui sperat in eum. timete Dominum sancti eius, quoniam

nihil deest timentibus eum. diuites eguerunt et esurierunt, inquirentes

autem Dominum non deficient omni bono. Item in

euangelio secundum Iohannem Dominus dicit: Ego sum

panis uitae. qui uenerit ad me non esuriet, et qui in me crediderit

non sitiet umquam. Item illic: Si quis sitit, ueniat et

bibat, qui credit in me [, sicut dicit scriptura, flumina de uentre

eius fluent aquae uiuae]. Item illic: Nisi ederitis carnem

filii hominis et biberitis sanguinem eius, non habebitis uitam in

uobis.

Section 23

QVOD AD REGNVM CAELORVM MAGIS GENTES QVAM IVDAEI PERVENIANT.

In euangelio Dominus dicit: Multi uenient ab oriente

et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in

regno caelorum, filii autem regni exient in tenebras exteriores.

illic erit fletus et stridor dentium.

Section 24

QVOD SOLO HOC IVDAEI ACCIPERE VENIAM POSSINT DELICTORVM SVORVM, SI SANGVINEM CHRISTI OCCISI BAPTISMO EIVS ABLVERINT ET IN ECCLESIAM TRANSEVNTES PRAECEPTIS EIVS OBTEMPERAVERINT.

Apud Esaiam prophetam Dominus dicit: Iam non relaxabo

peccata uestra. cum extenderitis manus, auertam faciem

a uobis: et si multiplicaueritis preces, non exaudiam uos. manus

enim uestrae sanguine plenae sunt. lauamini, mundi estote, auferte

nequitias ab animis uestris a conspectu oculorum meorum,

cessate a nequitiis uestris. discite bonum facere, exquirite iudicium,

conseruate eum qui iniuriam patitur, iudicate pupillo et iustificate

uiduam. et uenite, disputemus, dicit Dominus. et si fuerint

peccata uestra quasi phoeniceum, ut niuem dealbabo: et si

fuerint quasi coccum, ut lanam candidam efficiam. et si uolueritis

et audieritis me, bona terrae edetis: si autem nolueritis et non

audieritis me, gladius uos comedet. os enim Domini locutum

est ista.

Testimonies Against the Jews

LIBER SECVNDVS. CAPITVLA.

I. Christum primogenitum esse et ipsum esse sapientiam

Dei, per quem omnia facta sunt.

II. Quod sapientia Dei Christus, et de sacramento concarnationis

eius et passionis et calicis et altaris et apostolorum,

qui missi praedicauerunt.

III. Quod Christus idem sit et sermo Dei.

IIII. Quod Christus idem manus et brachium Dei.

V. Quod idem angelus et Deus.

VI. Quod Deus Christus.

VII. Quod Christus Deus uenturus esset inluminator et saluator

generis humani.

VIII. Quod cum a principio filius Dei fuisset, generari denuo

haberet secundum carnem.

VIIII. Quod hoc futurum esset signum natiuitatis eius, ut de

uirgine nasceretur homo et Deus, hominis et Dei filius.

X. Quod et homo et Deus Christus ex utroque genere concretus,

ut mediator esse inter nos et patrem posset.

XI. Quod de semine Dauid secundum carnem nasci haberet.

XII. Quod in Bethleem nasceretur.

XIII. Quod humilis in primo adventu suo ueniret.

XIIII. Quod ipse sit iustus, quem Iudaei occisuri essent.

XV. Quod ipse dictus sit ouis et agnus, qui occidi haberet, et

de sacramento passionis.

XVI. Quod idem et lapis dictus sit.

XVII. Quod deinde idem lapis mons fieret et inpleret totam

terram.

XVIIL Quod in nouissimis temporibus idem mons manifestaretur,

super quem gentes uenirent et in quem iusti quique

ascenderent.

XVIIII. Quod ipse sit sponsus ecclesiam habens sponsam, de qua

filii spiritaliter nascerentur. »

XX. Quod cruci illum fixuri essent Iudaei.

XXI. Quod in passione crucis et signo uirtus omnis sit et potestas.

XXII. Quod in hoc signo crucis salus sit omnibus, qui in frontibus

notentur.

XXIII. Quod medio die in passione eius tenebrae futurae essent.

XXIIII. Quod a morte non uinceretur nec apud inferos remansurus

esset.

XXV. Quod ab inferis tertia die resurgeret.

XXVI. Quod cum resurrexisset, acciperet a patre omnem potestatem,

et potestas eius aeterna sit.

XXVII. Quod perueniri non possit ad Deum patrem nisi per

filium eius Iesum Christum.

XXVIII. Quod ipse iudex uenturus sit.

XXVIIII. Quod ipse sit rex in aeternum regnaturus.

XXX. Quod ipse sit et iudex et rex.

Section 1

CHRISTVM PRIMOGENITVM ESSE ET IPSUM ESSE SAPIENTIAM DEI, PER QVEM OMNIA FACTA SVNT.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Dominus condidit me

initium uiarum suarum.in opera sua, ante saeculum fundauit me:

in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret,

priusquam procederent fontes aquarum, antequam montes

conlocarentur, ante omnes colles genuit me Dominus. fecit regiones

et inhabitabilia et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet

caelum, aderam illi, et cum secerneret suam sedem: cum super

uentos ualidas faceret desuper nubes et cum confirmatos ponebat

fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae,

eram penes illum disponens. ego eram, cui adgaudebat. cottidie

autem iucundabar ante faciem eius in omni tempore, cum laetaretur

orbe perfecto. Item apud eundem in Ecclesiastico:

Ego ex ore Altissimi prodiui ante omnem creaturam. ego in caelis

feci, ut oriretur lumen indeficiens, et nebula texi omnem terram.

ego in altis habitaui et thronus meus in columna nubis. gyrum

caeli circuiui et in profundum abyssi penetraui et. in fluctibus

maris ambulaui et in omni terra steti et in omni populo et in

omni gente primatum habui et omnia excellentium et humilium

corda uirtute calcaui. spes omnis in me uitae et uirtutis. transite

ad me, omnes qui concupiscitis me. Item in psalmo

LXXXVIII: Et ego primogenitum ponam illum et excelsum

prae regibus terrae. in aeternum seruabo illi misericordiam meam

et testamentum meum fidele illi et ponam in saeculum saeculi

semen eius et thronum eius sicut dies caeli. si dereliquerint filii

eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint, si iustificationes

meas profanauerint et mandata mea non custodierint, uisitabo

in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum:

misericordiam autem meam non auertam ab eis. Item secundum

Iohannem Dominus dicit: Haec autem est uita

aeterna, ut cognoscant te solum uerum Deum et quem misisti

Iesum Christum. ego te clarificaui in terra, opus perfeci quod dedisti

mihi, ut faciam. et nunc tu clarifica me apud te ipsum claritate

quam habui apud te, priusquam mundus fieret. Item Paulus

apostolus ad Colossenses: Qui est imago Dei invisibilis

et primogenitus totius creaturae. Item illic: Primogenitus a

mortuis, ut fieret in omnibus ipse primatum tenens. Item in

Apocalypsi: Ego Α et Ω, initium et finis. ego sitienti dabo de

fonte aquae uiuae gratis. Quod idem sit et sapientia et uirtus Dei.

Paulus apostolus ad Corinthios prima:

Quoniam Iudaei signa desiderant et Graeci prudentiam quaerunt, nos

autem praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum,

gentibus autem stultitiam, ipsis autem uocatis, Iudaeis et

Graecis, Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam.

Section 2

QVOD SAPIENTIA DEI CHRISTVS, ET DE SACRAMENTO CONCARNATIONIS EIVS ET PASSIONIS ET CALICIS ET ALTARIS ET APOSTOLORVM, QVI MISSI PRAEDICAVERUNT.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Sapientia aedificauit

sibi domum et subdidit columnas septem. mactauit suam hostiam,

miscuit in cratere uinum suum et parauit suam mensam et

misit seruos suos conuocans cum excelsa praedicatione ad craterem,

dicens: qui est insipiens, declinet ad me. et egentibus sensu

dixit: uenite, edite de meis panibus et bibite uinum quod miscui

uobis. derelinquite stultitiam et quaerite prudentiam et corrigite

scientia intellegentiam.

Section 3

QVOD CHRISTVS IDEM SIT SERMO DEI.

In psalmo XLIIII: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico.

ego opera mea regi. Item in psalmo XXXII: Verbo Domini

caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. Item

apud Esaiam prophetam: Verbum consummans et breuians

in iustitia: quoniam sermonem breuiatum faciet Deus in toto

orbe terrae. Item in psalmo CVI: Misit uerbum suum et curauit

eos. Item in euangelio secundum Iohannem: In

principio erat uerbum et uerbum erat apud Deum et Deus erat

uerbum. hoc erat in principio apud Deum. omnia per ipsum facta

sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est. in eo uita est

et uita erat lux hominum: et lux lucet in tenebris et tenebrae

eam non conprehenderunt. Item in Apocalypsi: Et uidi caelum

apertum, et ecce equus albus, et qui sedebat super eum uocabatur

fidelis et uerus, aequum iustumque iudicat et proeliatur,

et erat coopertus uestem sparsam sanguineam: et dicitur nomen

eius sermo Dei.

Section 4

QVOD CHRISTVS IDEM MANVS ET BRACHIVM DEI.

Apud Esaiam: Numquid non ualet manus Domini, ut saluos

faciat, aut grauabit aurem, ut non exaudiat? sed peccata

uestra inter uos et Deum separant, et propter peccata uestra auertit

faciem a uobis, ne misereatur. manus enim uestrae inquinatae

sunt sanguine et digiti uestri in peccatis. labia autem uestra locuta

sunt facinus et lingua uestra iniustitiam meditatur. nemo

loquitur uera neque est iudicium uerum. fidunt in uanis et

locuntur inania, qui parturiunt dolorem et pariunt facinus. Item

illic: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Dei

cui reuelatum est? Item illic: Sic dicit Dominus: caelum mihi

thronus et terra subpedaneum pedum meorum. quam domum

aedificabitis mihi aut quis locus ad requiem meam ? omnia enim

ista fecit manus mea. Item illic: Domine Deus, excelsum est

brachium tuum, et nescierunt: cum autem cognouerint, confundentur.

Item illic: Reuelabit Deus brachium suum illud sanctum

in conspectu omnium gentium. et uidebunt omnes gentes ipsa

suprema terrae salutem a Deo. Item illic: Ecce feci te sicut rotas

uehiculi triturantis nouas in serram tornatas: et triturabis

montes et extenuabis colles et ut puluerem pones et uentilabis, et

uentus occupabit illos et procella disparget. tu autem iucundaberis

in sanctis Israel, et exultabunt inopes et egeni. quaerent

autem aquam, et non erit. lingua enim illorum a siti siccabit.

ego Dominus Deus, ego exaudiam Deus Israel et non derelinquam

eos, sed aperiam inter montes flumina et in mediis campis fontes,

faciam deserta in nemora aquosa et sitientem terram in aquaeductus.

ponam in inaquosam terram cedrum et buxum et myrtum

et cyparissum et ulmum et populum, ut uideant et cognoscant

et sciant et credant simul, quia manus Domini fecit ista et sanctus

Israel ostendit.

Section 5

QVOD IDEM ANGELVS ET DEVS.

In Genesi ad Abraham: Et uocauit eum angelus Domini

de caelo et dixit illi: Abraham, Abraham. ille autem dixit: ecce

ego. et dixit: noli inponere manum tuam super puerum neque

feceris illi quicquam. nunc enim cognoui, quoniam times Deum

tuum et non pepercisti filio tuo dilectissimo propter me. Item illic

ad Iacob: Et dixit mihi angelus Domini in somnis: ego

sum Deus, quem uidisti in loco Dei, ubi unxisti mihi titulum

lapideum et uouisti mihi uotum. Item in Exodo: Deus autem

praeibat eos, die quidem per columnam nubis ostendere illis iter,

noctu autem in columna ignis. Item illic: Promouit autem angelus

Dei, qui praecedebat exercitum filiorum Israel.Item illic:

Ecce ego praemitto angelum meum ante faciem tuam ad custodiendum

te in itinere, ut te inducat in terram, quam tibi praeparaui.

obserua eum et obaudi eum, ne fueris inobaudiens ei:

non enim deerit tibi: nomen enim meum est in illo. Unde ipse

in euangelio dicit: Ego ueni in nomine patris mei, et non

recepistis me. cum alius uenerit in nomine suo, illum accipietis.

Et iterum in psalmo CXVII: Benedictus est, qui uenit in

nomine Domini. Item inMalachiel propheta: Testamentum

meum fuit cum uita et pace, et dedi illi timorem timere me,

a facie nominis mei proficisci illum. lex ueritatis fuit in ore eius,

et iniustitia non est inuenta in labiis eius. in pace corrigens ambulauit

nobiscum et multos auertit ab iniustitia. quoniam labia

sacerdotis seruabunt scientiam, et legem exquirent ab ore eius,

quoniam angelus Domini omnipotentis est.

Section 6

QVOD DEVS CHRISTVS.

In Genesi: Dixit autem Deus ad Iacob: exurge et ascende

in locum Bethel et habita illic et fac illic altare illi Deo, qui tibi

apparuit, cum fugeres a facie Esau fratris tui. Item apud

Esaiam prophetam: Sic dicit Dominus Deus sabaoth: fatigata

est Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabaim uiri alti ad te

transgredientur et tui erunt serui et post te ambulabunt uincti

conpedibus et adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te

Deus est, et non est Deus alius praeter te. tu enim es Deus, et

non sciebamus, Deus Israel saluator. confundentur et reuerebuntur

omnes qui aduersantur tibi et cadent in confusione. Item

illic: Vox clamantis in deserto: parate uiam] Domini, rectas facite

semitas Dei nostri. omnis uallis inplebitur et omnis mons et

collis humiliabitur, et erunt omnia tortuosa in directum et aspera

in uias planas, et uidebitur claritas Domini, et uidebit omnis

caro salutare Dei, quoniam Dominus locutus est. Item apud

Hieremiam prophetam: Hic Deus noster, et non deputabitur

alius absque illo, qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit

eam Iacob puero suo et Israel dilecto suo. post haec in terris

uisus est et cum hominibus conuersatus est. Item apud Zachariam

prophetam Deus dicit: Et transibunt per mare

angustum et percutient in mari fluctus, et arefient omnes altitudines

fluminum et confundetur omnis iniuria Assyriorum, et

sceptrum Aegypti auferetur, et confortabo eos in Domino Deo

ipsorum, et in nomine eius gloriabuntur, dicit Dominus. Item

apud Osee prophetam Deus dicit: Non faciam iuxta iram

indignationis meae, non sinam deleri Effraim, quoniam Deus

ego sum, et non homo in te sanctus, et non introibo in ciuitatem,

post Dominum ibo. Item in psalmo XLIIII: Sedes tua,

Deus, in saeculum saeculi, uirga recta est uirga regni tui. dilexisti

iustitiam et odisti iniquitatem: propterea uncxit te Deus Deus

tuus oleum laetitiae prae consortibus tuis. Item in psalmo

XLV: Vacate et uidete, quoniam ego sum Deus, exaltabor in

gentibus et exaltabor in terra. Item in psalmo LXXXI: Nescierunt

neque intellexerunt, in tenebris ambulant. Item in

psalmo LXVII: Cantate Deo, psallite nomini eius, iter facite

ei, qui ascendit ad occasum, Dominus nomen est ei. Item in

euangelio secundum Iohannem: In principio erat uerbum

et uerbum erat apud Deum et Deus erat uerbum. Item illic

Dominus ad Thomam: Inice huc digitum tuum et uide manus

meas et noli esse incredulus sed fidelis. et respondit Thomas

et dixit illi: Dominus meus et Deus meus. dicit illi Iesus: quia

uidisti, credidisti. beati qui non uiderunt et credunt. Item Paulus

ad Romanos: Optabam ego ipse anathema esse a Christo

propter fratres meos qui sunt cognati secundum carnem, qui sunt

Israelitae, quorum adoptio est et claritas et testamentum et legis

constitutio et famulatus et promissiones, quorum patres et ex

quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus

in saecula. Item in Apocalypsi: Ego A et Ω, initium

et finis. ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis. qui uicerit

possidebit ea et eorum hereditatem: et ero eius Deus, et ille erit

mihi filius. Item in psalmo LXXXI: Deus stetit in synagoga

deorum, in medio autem deos discernens. Item illic: Ego dixi:

dii estis et filii excelsi omnes, uos autem sicut homines moriemini.

Quodsi iusti qui fuerint et praeceptis diuinis

obtemperauerint, dii dici possunt, quanto magis

Christus Deus Dei filius: sicut ipse in euangelio secundum

Iohannem: Non est scriptum in lege, quoniam ego

dixi: dii estis ? si illos dixit deos, et non potest solui, quod pater

sanctificauit et misit in saeculum, uos dicitis, quoniam blasphemat,

quia dixi: filius Dei sum. si non facio facta patris, nolite

mihi credere: sed si facio et mihi non uultis credere, factis

credite et cognoscite, quoniam in me est pater et ego in illo.

Item in euangelio secundum Matthaeum: Et uocabitis

nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus.

Section 7

QVOD CHRISTVS DEVS VENTVRVS ESSET INLVMINATOR ET SALVATOR GENERIS HVMANI.

Apud Esaiam prophetam: Confortamini, manus resolutae,

et genua debilia, exhortamini. qui estis pusillo animo, nolite

timere. Deus noster iudicium retribuet, ipse ueniet et saluos

faciet nos. tunc aperientur oculi caecorum et aures surdorum

audient. tunc saliet clodus sicut ceruus et plana erit lingua

mutorum: quia rupta est in deserto aqua et riuus in terra sitienti.

Item illic: Non senior neque angelus sed ipse Dominus liberabit

eos, quia diliget eos et parcet eis, ipse redimet eos. Item

illic: Ego Dominus Deus uocaui te in iustitia, ut teneam manum

tuam, et confortabo te: et dedi te in testamentum generis mei,

in lumen gentium, aperire oculos caecorum, producere a uinculis

uinctos et de domo carceris sedentes in tenebris. ego Dominus

Deus, hoc mihi nomen est. claritatem meam alii non dabo neque

uirtutes meas sculptilibus. Item in psalmo XXIIII: Vias tuas,

Domine, notas fac mihi et semitas tuas edoce me. dirige me in

ueritate tua et doce me, quoniam tu es Deus salutaris meus. Vnde

in euangelio secundum Iohannem Dominus dicit:

Ego sum lumen mundi. qui me secutus fuerit, non ambulabit

in tenebris sed habebit lumen uitae. Item secundum

Matthaeum Gabriel angelus ad Ioseph: Ioseph fili

Dauid, ne metueris adsumere Mariam coniugem tuam. quod enim

ex illa natum fuerit, de Spiritu sancto est. pariet autem filium,

et uocabis nomen eius Iesum. hic enim saluum faciet populum a

peccatis. ItemsecundumLucam: Et Zacharias inpletus est

Spiritu sancto et prophetabat dicens: benedictus Deus Israel, qui

fecit redemptionem populo suo et suscitauit nobis cornu salutis in

domo Dauid pueri sui. Item illic angelus ad pastores:

Ne timueritis. ecce enim adnuntio uobis, quoniam natus est uobis

hodie saluator, qui est Christus Iesus, in ciuitate Dauid.

Section 8

QVOD CVM A PRINCIPIO FILIVS DEI FVISSET, GENERARI DENVO HABERET SECVNDVM CARNEM.

In psalmo secundo: Dominus dixit ad me: filius meus es

tu, ego hodie genui te. pete a me, et dabo tibi gentes hereditatem

tuam et possessionem tuam terminos terrae. Item in

euangelio: Et factum est, quomodo audiuit salutationem

Mariae Elisabeth, exultauit infans in utero eius: et inpleta est

Spiritu sancto et exclamauit uoce magna et dixit: benedicta

tu inter mulieres, et benedictus fructus uentris tui. et unde hoc

mihi contigit, ut ueniat mater Domini mei ad me? Item Paulus

ad Thessalonicenses II.: At ubi uenit adinpletio temporis,

misit Deus filium suum natum de muliere. Item in epistula

Iohannis: Omnis spiritus, qui confitetur legum Christum

in carne uenisse, de Deo est. qui autem negat in carne uenisse,

de Deo non est, sed est de antichristi spiritu.

Section 9

QVOD HOC FVTVRVM ESSET SIGNVM NATIVITATIS EIVS, VT DE VIRGINE NASCERETVR HOMO ET DEVS, HOMINIS ET DEI FILIVS.

Apud Esaiam prophetam: Et adiecit Dominus loqui ad

Achaz dicens: pete tibi signum a Domino Deo tuo in altitudinem

susum et in altitudinem deorsum. et dixit Achaz: non petam

nec temptabo Dominum Deum meum. et dixit: audite itaque,

domus Dauid. non pusillum uobis certamen cum hominibus, quoniam

Deus praestat agonem. propter hoc dabit Deus ipse nobis

signum: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium, et uocabis

nomen eius Emanuel. butyrum et mel manducabit: priusquam.

cognoscat aut proferat mala, conmutat bonum. Hoc semen

praedixerat Deus de muliere procedere, quod calcaret

caput diaboli. In Genesi: Tunc dixit Deus ad serpentem:

quia tu hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore et ab

omni genere bestiarum terrae. pectore tuo et uentre repes, et erit

tibi terra cibus in omnibus diebus uitae tuae. et ponam inimicitiam

inter te et mulierem et inter semen tuum et semen eius. ipse

tuum calcabit caput et tu obseruabis calcaneum eius.

Section 10

QVOD ET HOMO ET DEVS CHRISTVS EX VTROQVE GENERE CONCRETVS, VT MEDIATOR ESSE INTER NOS ET PATREM POSSET.

Apud Hieremiam prophetam: Et homo est, et quis cognoscet eum?

Item in Numeris: Orietur stella ex Iacob et

exurget homo ex Israel. Item illic: Procedet homo de semine

eius et dominabitur multarum gentium, et exaltabitur t quam

Gog ipsum regnum, et augebitur regnum eius, et Deus eduxit .

eum ex Aegypto: quasi claritas unicornis ei, et edet gentes inimicorum

suorum et crassitudines eorum emedullabit et balistis

suis configet inimicum. recubans requieuit quasi leo et quasi catulus

leonis. quis suscitabit eum ? qui benedicunt te, benedicti

sunt, et qui maledicunt te, maledicti sunt. Item apud Esaiam:

Spiritus Domini super me. propter quod uncxit me bene nuntiare

pauperibus, misit me curare contribulatos corde, praedicare captiuis

remissionem et caecis uisum, uocare annum Domini acceptabilem

et diem retributionis. Vnde in euangelio Gabriel

ad Mariam: Et respondens angelus dixit ad illam: Spiritus

sanctus superueniet in te et uirtus Altissimi obumbrabit te. quapropter

quod nascetur sanctum, uocabitur filius Dei. Item in

epistula Pauli ad Corinthios prima: Primus homo de

terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille de limo, tales

et qui de limo, et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo

portauimus imaginem eius, qui de limo est, portemus et imaginem

eius, qui de caelo est.

Section 11

QVOD DE SEMINE DAVID SECVNDVM CARNEM NASCI HABERET.

In Regnorum secundo: Et fuit uerbum Domini ad Nathan

dicens : uade et dic seruo meo Dauid: haec dicit Dominus: non

tu aedificabis mihi domum ad inhabitandum: sed erit, cum inpleti

fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabo

semen tuum post te qui erit de utero tuo, et parabo regnum

eius. hic fabricabit domum nomini meo, et erigam thronum eius

usque in saeculum, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in

filium: et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque

in saeculum in conspectu meo. Item apud Esaiam: Et exiet

uirga de radice Iesse, et flos de radice ascendet: et requiescet

super eum spiritus Dei, spiritus sapientiae et intellectus, spiritus

consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, inplebit

eum spiritus timoris Dei. Item in psalmo CXXXI: Iurauit

Dominus ipsi Dauid ueritatem et non frustrabitur eum: de fructu

uentris tui ponam super sedem meam. Item in euangelio

secundum Lucam: Et dixit angelus ad illam: ne timeas,

Maria. inuenisti enim gratiam ante Deum. ecce concipies in utero

et paries filium et uocabis nomen eius Iesum. hic erit magnus et

filius Altissimi uocabitur, et dabit illi Dominus Deus thronum

Dauid patris sui, et regnabit super domum Iacob in saecula, et

regni eius non erit finis. Item in Apocalypsi: Et uidi librum

in dextera Dei sedentis super thronum scriptum intus et retro,

signatum signis septem: et uidi angelum fortem praedicantem

uoce magna: quis dignus est accipere librum et aperire signa

eius ? nec quisquam poterat neque in caelo neque super terram

neque sub terra aperire librum sed neque perspicere eum. et ego

flebam multum, quod nemo dignus inuentus esset, qui aperiret

librum aut uideret illum. et unus ex senioribus dixit mihi: ne

fleueris, ecce uicit leo de tribu Iuda, radix Dauid, aperire librum

et septem signacula eius.

Section 12

QVOD IN BETHLEEM NASCERETVR.

ApudMicheam: Et tu Bethleem domus illius Effrata numquid

exigua es, ut constituaris in milibus Iuda ? ex te mihi procedet,

ut sit princeps apud Israel, et processiones eius a principio,

a diebus saeculi. Item in euangelio: Et cum Iesus

natus esset in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, ecce

magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est, qui

natus est rex Iudaeorum ? uidimus enim stellam eius in oriente

et uenimus adorare illum.

Section 13

QVOD HVMILIS IN PRIMO ADVENTV SVO VENIRET.

Apud Esaiam: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium

Dei cui reuelatum est? adnuntiauimus coram ipso sicut

pueri, sicut radix in terra sitienti. non est figura eius neque claritas:

et uidimus illum, et non habuit figuram neque speciem,

sed figura eius sine honore et deficiens praeter ceteros homines.

homo in plaga positus et sciens ferre inbecillitatem: quia auersa

est facies eius, inhonoratus est et non est conputatus. hic peccata

nostra portat et pro nobis dolet, et nos putauimus esse illum

in dolore et in plaga et in uexatione: ipse autem uulneratus est

propter facinora nostra et infirmatus est propter peccata nostra.

doctrina pacis nostrae super illum, liuore eius nos sanati sumus.

omnes sicut oues errauimus, homo uia sua errauit. et Deus tradidit

illum pro peccatis nostris, et ipse propterea, quod uexatus

est, non aperuit os suum. Item apud eundem: Non sum contumax

neque contradico: dorsum meum posui ad flagella et maxillas

meas ad palmas, faciem autem meam non auerti a foeditate

sputorum, et fuit Dominus auxiliator meus. Item illic: Non

clamabit, neque audiet quisquam in plateis uocem eius. arundinem

quassatam non confringet et linum fumigans non extinguet

sed in ueritate proferet iudicium. fulgebit et non quassabitur,

quoadusque ponat in terra iudicium, et in nomine eius gentes

credent. Item in psalmo XXI: Ego autem sum uermis et non

homo, obprobrium hominum et abiectio plebis. omnes qui uidebant

me subsannabant me et locuti sunt labiis et mouerunt caput:

sperauit in Domino. eripiat eum: saluum faciat eum, quoniam

uult eum. Item illic: Exaruit uelut testum uirtus mea et lingua

mea adhaesit faucibus meis. Item apud Zachariam: Et

ostendit mihi Dominus Iesum sacerdotem illum magnum stantem

ante faciem angeli Domini, et diabolus stabat ad dexteram eius

aduersari ei. et Iesus erat indutus uestimenta sordida et stabat

ante faciem ipsius angeli et respondit et ait ad eos qui stabant

ante faciem eius dicens: auferte uestimenta sordida ab eo. et

dixit ad eum: ecce abstuli iniquitates tuas. et induite eum poderem

et inponite cidarim mundam super caput eius. Item

Paulus apostolus ad Philippenses: Qui in figura Dei constitutus

non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo, sed se

exinaniuit formam serui accipiens, in similitudine hominis factus,

et habitu inuentus ut homo humiliauit se, factus obaudiens usque

ad mortem, mortem autem crucis. propter quod et Deus exaltauit

illum et donauit illi nomen, ut sit super omne nomen, ut

in nomine Iesu omnes genu curuent caelestium et terrestrium et

infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Iesus in

gloria est Dei patris.

Section 14

QVOD IPSE SIT IVSTVS, QVEM IVDAEI OCCISVBI ESSENT.

In Sapientia Salomonis: Circumueniamus iustum, quoniam

inutilis est nobis et contrarius est operibus nostris et exprobrat

nobis peccata legis. promittit scientiam Dei se habere et

filium Dei se nominat. factus est nobis in traductione cogitationum

nostrarum, grauis est nobis etiam ad uidendum: quoniam

dissimilis est aliis uita illius, et mutatae sunt uiae eius. tamquam

nugaces aestimati sumus ab illo, continet se a uiis nostris

quasi ab inmunditiis et praefert nouissima iustorum et gloriatur

patrem Deum. uideamus ergo, si sermones eius ueri sunt, et

temptemus, quae euentura sunt illi. contumelia et tormento interrogemus

eum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam

eius. morte turpissima condemnemus eum. haec cogitauerunt

et errauerunt: excaecauit enim illos malitia ipsorum et

nescierunt sacramenta Dei. Item apud Esaiam: Videte, quomodo

iustus perit, et nemo intellegit, et uiri iusti tolluntur, et

nemo recognoscit. a facie enim iniustitiae sublatus est iustus, erit

in pace sepultura eius. De hoc ipso in Exodo ante praedictum:

Innocentem et iustum non occides. Item in euangelio:

ludas paenitentia ductus sacerdotibus et senioribus dixit:

peccaui tradens sanguinem iustum

Section 15

QVOD IPSE DICTVS SIT OVIS ET AGNVS, QVI OCCIDI HABERET, ET DE SACRAMENTO PASSIONIS.

Apud Esaiam: Sicut ouis ad uictimam adductus est et sicut

agnus coram tondente sine uoce, sic non aperuit os suum. in humilitate

iudicium eius sublatum est: natiuitatem autem eius quis

enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus

populi mei abductus est ad mortem, et dabo malos pro sepultura

eius et ipsos diuites pro morte eius, quia facinus non fecit neque

insidias ore suo. propterea ipse consequetur multos et fortium diuidet

spolia, propterea quod tradita est ad mortem anima eius,

et inter facinerosos deputatus est. et ipse peccata multorum pertulit

et propter facinora illorum traditus est. Item apud Hieremiam

prophetam: Domine, significa mihi, et cognoscam,

tunc uidi meditationes eorum. ego sicut agnus sine malitia perductus

sum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitatum dicentes:

uenite, mittamus lignum in panem eius et eradamus a terra

uitam eius, et nomen eius non erit in memoria amplius. Item

in Exodo dixit Dominus Deus ad Moysen: Accipiant

sibi singuli ouem per domos tribuum, ouem sine uitio, perfectum,

masculum, anniculum erit uobis. ab agnis et haedis

accipietis, et occident illum omne uulgus synagogae filiorum

Israel ad uesperam et accipient de sanguine et ponent super duos

postes et super limen in domibus, in quibus eum edent in ipsis:

et edent carnes ista nocte assatas igni et azyma cum picridibus

edent. non edetis de eis crudam neque coctam in aqua, nisi assatas

igni, caput cum pedibus et interaneis: nihil derelinquetis ex

his in mane et ossum non confringetis ab eo. quae autem relicta

fuerint de eo usque in mane, igni crementur. sic autem comedetis

eum: lumbi uestri praecincti et caligae uestrae in pedibus

uestris et bacula uestra in manibus uestris: et edetis eum festinanter.

pascha est Domini. Item in Apocalypsi: Et uidi in

medio throni et quattuor animalium et in medio seniorum agnum

stantem tamquam occisum, habentem cornua septem et oculos

septem, qui sunt septem spiritus Dei missi per orbem terrae. et

ueni et accepit librum de dextera Dei sedentis in throno. et cum

accepisset librum, quattuor animalia et uiginti quattuor seniores

prostrauerunt se ante agnum habentes singuli aureas citharas et

pateras aureas plenas odoramentis supplicationum, quae sunt orationes

sanctorum, et cantauerunt canticum nonum dicentes: dignus

es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus

es et emisti nos de sanguine tuo ex omni tribu et lingua et

populo et natione, et eos regnum Deo nostro sacerdotesque

fecisti, et regnabunt super terram. Item in euangelio: Altera

die uidit Iohannes Iesum uenientem ad se et ait: ecce agnus Dei,

ecce qui auferet peccata mundi.

Section 16

QVOD IDEM ET LAPIS DICTVS SIT.

Apud Esaiam prophetam sic dicit Dominus: Ecce

ego inmitto in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum,

summum, angularem, honoratum: et qui crediderit in eum non

confundetur. Item in psalmo CXVII: Lapidem quem reprobauerunt

aedificantes, hic factus est in caput anguli. a Domino

factus est hic et est mirabilis in oculis nostris. hic est dies, quem

fecit Dominus: exultemus et laetemur in eo. o Domine, saluum

me fac, o Domine, bene prospera. benedictus qui uenit in nomine

Domini. Item apud Zachariam: Ecce ego adduco puerum

meum. ortus nomen est ei: quoniam lapis, quem dedi ante

faciem Iesu, super lapidem ipsum unum septem oculi sunt. Item

in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem

hanc manifeste nimis. Item apud Iesum Naue: Et accepit

lapidem magnum et statuit eum illic contra Dominum et ait

Iesus ad populum: ecce lapis iste erit in testimonium, quia iste

audiuit omnia quae dicta sunt a Domino, quanta locutus est ad

uos hodie: et erit ipse uobis in testimonium in nouissimo dierum,

quando recesseritis a Deo uestro. Item in Actibus apostolorum

Petrus: Principes populi et seniores Israel: ecce nos

hodie interrogamur a uobis super benefacto hominis infirmi, in

quo iste saluatus est. sit uobis omnibus notum et omni populo

Israel, quia in nomine Iesu Christi Nazareni, quem uos crucifixistis,

quem Deus suscitauit a mortuis, in illo iste in conspectu

uestro sanus adstat, in alio autem nullo. hic est lapis qui contemptus

est a uobis qui aedificabatis, qui factus est in caput anguli.

non est enim nomen aliud sub caelo datum hominibus, in

quo oportet saluari nos. Hic est lapis in Genesi, quem

ponit Iacob ad caput suum, quia caput uiri Christus,

et dormiens uidet scalam ad caelum pertingentem,

in qua constitutus erat Dominus, et angeli ascendebant

et descendebant: quem lapidem consecrauit et

uncxit sacramento unctionis Christum significans.

hic est lapis in Exodo, super quem sedit Moyses in cacumine

collis, quando Iesus Naue contra Amalech

dimicabat, et sacramento lapidis et stabilitate sessionis

Amalech superatus est ab Iesu, id est diabolus

a Christo uictus est. hic est lapis magnus [in Basilion

primo], super quem posita est arca testamenti, quando

eam ab allophylis remissam et redditam in plaustro

boues reporta uerunt. hic est lapis [in Basilion primo],

quo Dauid frontem Goliae percussit et occidit,

significans diabolum et seruos eius inde prosterni

uictos scilicet ea capitis parte, quam signatam non

habent: quo signo nos et tuti sumus semper et uiuimus.

hic est lapis, quem cum alienigenas Israel

uicisset, statuit Samuel et appellauit nomen eius Abennezer

id est lapis auxiliator.

Section 17

QVOD DEINDE IDEM LAPIS MONS FIERET ET INPLERET TOTAM TERRAM.

Apud Danihelem: Et ecce imago nimis magna, et contemplatio

eius imaginis metuenda et elata stabat contra te: cuius

caput fuit ex auro bono, pectus et brachia eius argentea, uenter

et femora aerea, pedes autem ex parte quidem ferrei, ex parte

autem fictiles, quoadusque abscisus est lapis de monte sine manibus

concidentium et percussit imaginem super pedes ferreos et

fictiles et comminuit eos minutatim, et factum est simul ferrum

et testa et aeramentum et argentum et aurum, facta sunt minuta

quasi palea aut puluis in area aestate, et uentilauit illa uentus,

ita ut nihil remanserit in illis, et lapis qui percussit imaginem

factus est mons magnus et inpleuit totam terram.

Section 18

QVOD IN NOVISSIMIS TEMPOEIBVS IDEM MONS MANIFESTARETVR, SVPER QVEM GENTES VENIRENT ET IN QVEM IVSTI QVIQVE ASCENDERENT.

Apud Esaiam: Erit in nouissimis temporibus manifestus

mons Domini et domus Dei super uertices montium et exaltabitur

super colles, et uenient super illum omnes gentes, et ambulabunt

multi et dicent: uenite, ascendamus in montem Domini

et in domum Dei Iacob, et nuntiabit nobis uiam eius, et ambulabimus

in illa. de Sion enim prodiet lex et uerbum Domini ab

Hierusalem: et iudicabit inter gentes et redarguet populum

multum, et concident gladios suos in aratra et lanceas suas in falces

et iam non discent pugnare. Item in psalmo XXIII: Quis

ascendit in montem Domini aut quis stabit in loco sancto eius?

innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in uano animam

suam nec iurauit proximo suo in dolo. hic accipiet benedictionem

a Domino et misericordiam a Deo salutari suo. haec est

generatio requirentium illum, quaerentium faciem Dei Iacob.

Section 19

QVOD IPSE SIT SPONSVS ECCLESIAM HABENS SPONSAM, DE QVA FILII SPIRITALES NASCERENTVR.

Apud Iohel: Canite tuba in Sion, sanctificate ieiunium et

indicite curationem, adgregate populum, sanctificate ecclesiam,

excipite maiores natu, colligite paruulos lactantes, procedat sponsus

de cubiculo suo et sponsa de thalamo suo. Item apud Hieremiam:

Et auferam de ciuitatibus Iuda et de quadriuiis Hierusalem

uocem laetantium et uocem gaudentium, uocem sponsi et

uocem sponsae. Item in psalmo XVIII: Et ipse tamquam sponsus

procedit de thalamo suo: exultauit ut gigans ad currendam

uiam. a summo caelo egressio eius et occursus eius usque ad

summum eius, nec est qui se abscondat a calore eius. Item

in Apocalypsi: Veni, ostendam tibi nonam nuptam uxorem

agni. et duxit me in spiritu in montem magnum et ostendit mihi

ciuitatem sanctam Hierusalem descendentem de caelo, a Deo

habentem claritatem Dei. Item in euangelio secundum Iohannem:

Vos mihi testes estis, quoniam dixi eis qui missi sunt

ab Hierosolymis ad me, quia non sum Christus, sed quoniam

missus sum ante ipsum. qui habet enim sponsam sponsus est:

amicus autem sponsi est qui stat et audit eum et gaudio gaudet

propter uocem sponsi. Huius rei mysterium ostensum

est apud Iesum Naue, quando iussus est excalciare

se, quod scilicet sponsus non ipse esset erat

enim in lege, ut quisque nuptias recusaret calciamentum

deponeret, calciaretur uero ille qui sponsus

fu turus esset — Et factum est, quomodo fuit Iesus in Ierico,

circumspexit oculis et uidit hominem stantem ante faciem suam

et frameam haerentem in manu eius et dixit: noster es aut aduersariorum?

ille autem dixit: ego sum dux uirtutis Domini,

nunc adueni. et Iesus cecidit in faciem ad terram et ait illi: Domine,

quid imperas famulo tuo? et ait dux uirtutis Domini:

solue calciamentum de pedibus tuis. locus enim, in quo stas, terra

sancta est. Item in Exodo Moyses iubetur calciamentum

deponere, quod nec ipse sponsus esset: Et adparuit

ei angelus Domini in flamma ignis de rubo: et uidit, quoniam

rubus ardebat igni, rubus autem non cremabatur. et dixit

Moyses: transiens uidebo hoc grande uisum, cur utique non crematur

rubus. ut uidit autem, quoniam accedit uidere, uocauit

eum Dominus Deus de rubo dicens: Moyses, Moyses. qui dixit:

quid est? et dixit: ne accesseris huc nisi solueris calciamentum

de pedibus tuis. locus enim, in quo stas, terra sancta est. et dixit

ei: ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac

et Deus Iacob. Hoc autem manifestum est in euangelio

secundum Iohannem: Et respondit illis Iohannes: ego quidem

baptizo in aqua: in medio autem uestrum stat, quem uos

ignoratis: ipse est enim, de quo dixi: post me ueniens homo ante

me factus est, cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere.

Item secundum Lucam: Sint lumbi uestri adcincti

et lucernae ardentes et uos similes hominibus expectantibus dominum

suum , quando ueniat a nuptiis, ut cum uenerit et pulsauerit,

aperiant illi. beati serui quos adueniens dominus inuenerit

uigilantes. Item in Apocalypsi: Regnauit Dominus Deus omnipotens,

gaudeamus et exultemus et demus ei claritatem, quoniam

uenerunt nuptiae agni et uxor eius se praeparauit.

Section 20

QVOD CRVCI ILLVM FIXVRI ESSENT IVDAEI.

Apud Esaiam: Expandi manus meas tota die ad plebem contumacem

et contradicentem mihi, qui ambulant uias non bonas

sed post peccata sua. Item apud Hieremiam: Venite, mittamus

lignum in panem eius et eradamus a terra uitam eius.

Item in Deuteronomio: Et erit pendens uita tua ante oculos

tuos, et timebis die et nocte et non credes uitae tuae. Item in

psalmo XXI: Effoderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt

omnia ossa mea. ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me,

diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt

sortem. tu autem, Domine, ne elongaueris auxilium tuum a me,

ad defensionem meam respice. eripe a framea animam meam et

de manu canis unicam meam. libera me de ore leonis et a cornibus

unicornuorum humilitatem meam. narrabo nomen tuum fratribus

meis, in medio ecclesiae laudabo te. Item in psalmo

CXVIII: Confige clauis de metu tuo carnes meas. Item in

psalmo CXL: Eleuatio manuum mearum sacrificium uespertinum.

De quo sacrificio Sophonias dixit: Metuite a

facie Domini Dei, quoniam prope est dies eius: quia parauit

Dominus sacrificium suum, sanctificauit uocatos suos. Item

apud Zachariam: Et intuebuntur in me, in quem transfixerunt.

Item in psalmo LXXXVII: Et clamaui ad te, Domine

Deus meus, tota die, expandi manus meas ad te. It em in

Numeris: Non quasi homo Deus suspenditur neque quasi filius

hominis minas patitur. Vnde in eu.angelio Dominus dicit:

Sicut Moyses exaltauit serpentem in eremo, ita exaltari oportet

Filium hominis, ut omnis qui crediderit in eum habeat uitam

aeternam.

Section 21

QVOD IN PASSIONE CRVCIS ET SIGNO VIRTVS OMXIS SIT ET POTESTAS.

Apud Abbacuc: Texit caelos uirtus eius, et laudis eius

plena est terra: et splendor eius ut lux erit, cornua in manibus

eius erunt. et illic constabilita est uirtus gloriae eius, et constituet

dilectionem ualidam. ante faciem suam ibit uerbum et praecedet

in campum secundum gressus suos. Item apud Esaiam:

Ecce natus est uobis puer, datus est nobis filius, cuius imperium

super humeros eius: et uocatum est nomen eius magnae cogitationis

nuntius. Hoc signo crucis et Amalech uictus est

ab Iesu per Moysen. Item in Exodo dixit Moyses ad

Iesum: Elige tibi uiros et exi et constitue cum Amalech in crastinum.

et ecce ego stabo in cacumine collis et uirga Dei in

manu mea. et factum est, cum leuabat manus Moyses, praevalebat

Israel. ubi autem submiserat manus, inualescebat Amalech.

sed manus Moysi graues, et accepto lapide subposuerunt sub eo,

et sedebat super eum, et Aaron et Ur sustinebant manus hinc et

inde, et factae sunt manus Moysi stabiles usque in occasum solis,

et fugauit Iesus Amalech et omnem populum eius. et dixit

Dominus ad Moysen: scribe hoc, ut sit memoriae in libro, et da in

aures Iesu, quoniam deletione deleam memoriam Amalech de

sub caelo.

Section 22

QVOD IN HOC SIGNO CRVCIS SALVS SIT OMNIBVS QVI IN FRONTIBVS NOTENTVR.

Apud Ezechiel dicit Deus: Transi mediam Hierusalem

et notabis signum super frontes uirorum qui ingemunt et maerent

ob iniquitates quae fiunt in medio ipsorum. Item illic:

Vadite et caedite et nolite parcere oculis uestris. nolite misereri

seniores aut iuuenes et uirgines et paruulos et mulieres interficite,

ut perdeleantur. omnem autem, super quem signum scriptum

est, ne tetigeritis, et ab ipsis sanctis meis incipite. Item in

Exodo Deus ad Moysen: Et erit sanguis in signo uobis super

domos, in quibus ibi eritis: et uidebo sanguinem et protegam

uos, et non erit in uobis plaga diminutionis, cum percutiam

terram Aegypti. Item in Apocalypsi: Et uidi et ecce agnum

stantem in monte Sion et cum eo centum quadraginta quattuor

milia habentes nomen eius et nomen patris ipsius scriptum in

frontibus. Item illic: Ego Α et Ω, primus et nouissimus, initium

et finis. felices eos qui faciunt praecepta eius, ut sit potestas

eorum super lignum uitae.

Section 23

QVOD MEDIO DIE IN PASSIONE EIVS TENEBRAE FVTVRAE ESSENT.

Apud Amos: Et erit in illo die, dicit Dominus, occidet sol

meridie et obtenebrabitur dies lucis: et conuertam dies festos

uestros in luctum et omnia cantica uestra in lamentationem. Item

apud Hieremiam: Exterrita est quae parit et taeduit anima

eius. subiit sol ei, cum adhuc medius dies esset, confusa est et

maledicta. reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimico>rum

eorum. Item in euangelio: A sexta autem hora tenebrae

factae sunt per totam terram usque in horam nonam.

Section 24

QVOD A MORTE NON VINCERETVR NEC APVD INFEROS REMANSVRVS ESSET.

InpsalmoXV: Quoniam non derelinques animam meam in

infernum nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Item in

psalmo XXVIIII: Domine, eduxisti ab inferis animam meam.

Item in psalmo III: Ego dormiui et quieui et exurrexi,

quoniam Dominus suscipiet me. Item in euangelio

secundum Iohannem: Nemo aufert animam meam a me, sed

ego a me pono eam: potestatem habeo ponendi eam et potestatem

habeo iterum sumendi eam: hoc enim mandatum accepi

a patre meo.

Section 25

QVOD AB INFERIS TERTIO DIE RESVRGERET.

Apud Osee: Viuificabit nos post biduum die tertio. Item in

Exodo: Et dixit Dominus ad Moysen: descende et testificare

populum et sanctifica illos hodie et cras, et lauent uestimenta

sua et sint parati in perendinum diem. die enim tertio descendet

Dominus in montem Sina Item in euangelio: Progenies nequam

et adultera signum quaerit, et signum non dabitur illi nisi

signum Ionae prophetae. quomodo enim fuit I onas in uentre ceti

tribus diebus et tribus noctibus, ita erit et filius hominis tribus

diebus et tribus noctibus in corde terrae.

Section 26

QVOD CVM RESVRREXISSET, ACCIPERET A PATRE OMNEM POTESTATEM ET POTESTAS EIVS AETERNA SIT.

Apud Danihelem: Videbam in uisu nocte: et ecce in nubibus

caeli quasi filius hominis ueniens uenit usque ad ueterem

dierum et stetit in conspectu eius, et qui adsistebant ei obtulerunt

eum: et data est ei potestas regia et omnes reges terrae

per genus et omnis claritas seruiens ei, et potestas eius aeterna

quae non auferetur et regnum eius non conrumpetur. Item apud

Esaiam: Nunc exurgam, dicit Dominus, nunc clarificabor, nunc

exaltabor: nunc uidebitis, nunc intellegetis, nunc confundemini,

uana erit fortitudo spiritus uestri, ignis uos consumet. Item in

psalmo CVIIII: Dicit Dominus Domino meo: sede ad dexteram

\'meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.

uirgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominaberis

in medio inimicorum tuorum. Item in Apocalypsi: Et conuersus

respexi, ut uiderem uocem quae mecum loquebatur. et

uidi septem candelabra aurea et in medio candelabrorum similem

Filio hominis uestitum poderem et erat praecinctus supra mamillas

zonam auream: caput autem eius et capilli erant albi uelut

lana ant nix, et oculi eius ut flamma ignis et pedes eius similes

aurichalco sicut de fornace ignea et uox eius ut sonus aquarum

multarum, et habebat in dextera sua septem stellas et ex ore eius

gladius utrimque acutus exiebat et facies eius splendebat ut sol

in uirtute sua: et cum uidissem eum, cecidi ad pedes eius tamquam

mortuus, et inposuit super me dexteram suam dicens: noli

timere, ego sum primus et nouissimus et uiuus qui fueram mortuus

et ecce sum uiuens in saecula saeculorum et habeo claues

mortis et inferorum. Item in euangelio Dominus dicit

post r esurrec tionem: Data est mihi omnis potestas in caelo

et in terra: ite ergo et docete omnes gentes baptizantes eos in

nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos obseruare

omnia quaecumque praecepi uobis.

Section 27

QVOD PERVENIRI NON POSSIT AD DEVM PATREM NISI PEB FILIVM EIVS 1ESVM CHRISTVM.

In euangelio: Ego sum uia et ueritas et uita. nemo uenit

ad patrem nisi per me. Item illic: Ego sum ianua: per me si

qui introierit, saluabitur. Item illic: Multi prophetae et iusti

concupierunt uidere quae uidetis et non uiderunt et audire quae

auditis et non audierunt. Item illic: Qui credit in filium habet

uitam aeternam: qui non dicto audiens est filio non uidebit uitam,

sed ira Dei manebit super eum. Item Paulus apostolus

ad Ephesios: Et cum uenisset, adnuntiauit uobis pacem his

qui longe et pacem his qui prope, quia per ipsum habemus accessum

ambo in uno spiritu ad patrem. Item ad Romanos: Omnes

enim peccauerunt et egent claritatem Dei, iustificantur autem

dono ipsius et gratia per redemptionem quae est in Christo Iesu.

Item in epistula Petrus apostolus: Christus semel pro

peccatis nostris mortuus est, iustus pro iniustis, ut nos offerret

Deo. Item illic: In hoc enim et mortuis praedicatum est, ut

suscitentur. Item in epistula Iohannes apostolus: Qui

negat filium neque patrem habet: qui confitetur filium et filium

et patrem habet.

Section 28

QVOD IPSE IVDEX VENTVRVS SIT.

Apud Malachiam: Ecce dies Domini uenit ardens uelut clibanus:

eruntque omnes alienigenae et omnes iniqui stipula, et

succendet illos adueniens dies, dicit Dominus. Item in psalmo

XLVIIII: Deus deorum Dominus locutus est et uocauit terram a

solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris eius. Deus

manifeste ueniet Deus noster et non silebit. ignis in conspectu

eius ardebit et in circuitu eius tempestas ualida. aduocauit caelum

susum et terram discernere populum suum. congregate illi

iustos eius qui ordinant testamentum eius super sacrificia: et

adnuntiabunt caeli iustitiam eius, quoniam Deus iudex est. Item

apudEsaiam: Dominus Deus uirtutum prodibit et comminuet

bellum: excitabit certamen et clamabit super inimicos suos cum

fortitudine: tacui, numquid semper tacebo ? Item in psalmo

LXVII: Exurgat Deus, et dissipentur inimici eius et fugiant qui

oderunt eum a facie eius. sicut deficit fumus, deficiant: sicut

fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei, et iusti

epulentur et exultent in conspectu Dei et delectentur in laetitia.

cantate Domino, psalmum dicite nomini eius, iter facite ei

qui ascendit ad occasum, Dominus nomen est ei. turbabuntur a

facie eius patris orphanorum et iudicis uiduarum. Deus in loco

sancto suo, Deus qui habitare facit unanimes in domo, qui educet

uinctos in fortitudine, similiter eos qui in iram prouocant, qui

habitant in sepulchris. Deus, cum egredieris coram populo tuo,

dum transgredieris in deserto. Item in psalmo LXXXI:

Exurge, Deus, iudica terram, quoniam tu disperdes in omnibus

gentibus. Item in euangelio secundum Matthaeum: Quid

nobis et tibi, fili Dei? quid huc uenisti ante tempus perdere nos?

Item secundum Iohannem: Nihil pater iudicat sed omne

iudicium filio dedit, ut omnes honorificent filium sicut honorificant

patrem. qui non honorificat filium non honorificat patrem

qui misit eum. Item Paulus apostolus ad Corinthios

secunda: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi,

ut reportet unusquisque sui corporis propria secundum quae egit

siue bona siue mala.

Section 29

QVOD IPSE SIT REX IN AETERNVM REGNATVRVS.

Apud Zachariam: Dicite filiae Sion: ecce rex tuus uenit

tibi iustus et saluans, mitis, sedens super asinum indomitum.

Item apud Esaiam: Quis nuntiabit uobis locum illum aeternum?

ambulans in iustitia et manus abstinens a muneribus, grauans

aures, ut non audiat iudicium sanguinis, et conprimens

oculos suos, ne uideat iniustitiam, hic habitabit in alta spelunca

petrae fortis: panis illi dabitur et aqua eius fidelis. regem cum

claritate uidebitis. Item apud Malachiam: Rex magnus sum

ego, dicit Dominus, et nomen meum inlustre est apud gentes.

Item in psalmo secundo: Ego autem constitutus sum rex

ab eo super Sion montem sanctum eius praedicans praeceptum

Domini. Item in psalmo XXI: Reminiscentur et conuertentur

ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius

omnes patriae gentium: quoniam Domini est regnum et ipse dominabitur

gentium. Item in psalmo XXIII: Tollite portas,

principes, uestri et eleuamini, portae aeternales, et introibit

rex gloriae. quis est iste rex gloriae ? Dominus fortis et potens,

Dominus potens in proelio. tollite portas, principes, uestri et

eleuamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae. quis est

iste rex gloriae? Dominus uirtutum ipse est rex gloriae. Item

in psalmo XLIIII: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico

ego opera mea regi. lingua mea calamus scribae uelociter scribentis.

speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in

labiis tuis, propterea benedixit te Deus in aeternum. adcingere

gladium tuum circa femur, potentissime specie et pulchritudine

tua, et intende et prospere procede et regna propter ueritatem et

mansuetudinem et iustitiam. Item inpsalmoV: Rex meus et

Deus meus, quoniam ad te orabo, Domine, mane et exaudies

uocem meam , mane adstabo tibi et uidebo. Item in psalmo

XCVI: Dominus regnauit, exultet terra, laetentur insulae multae.

Item in psalmo XLIIII: Adstitit regina a dextris tuis in uestitu

deaurato, circumamicta uarietatem. audi, filia, et uide

et inclina aurem tuam et obliuiscere populum tuum et domum

patris tui, quoniam concupiuit rex speciem tuam, quia ipse est

Dominus Deus tuus. Item in psalmo LXXIII: Deus autem

rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae.

Item in euangelio secundum Matthaeum: Et cum Iesus

natus esset in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, ecce

magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est qui

natus est rex Iudaeorum P uidimus enim stellam eius in orientem

et uenimus adorare eum. Item secundum Iohannem

dixit Iesus: Regnum meum non est de isto saeculo: si

de isto saeculo esset regnum meum, ministri mei turbarentur

ne traderer Iudaeis: nunc autem regnum meum non est hinc.

dixit Pilatus: ergo rex es tu? respondit Iesus: tu dicis quoniam

rex sum: in hoc natus sum et in hoc ueni in saeculum, ut

testimonium dicam ueritati. omnis qui est de ueritate audit

uocem meam.

Section 30

QVOD IPSE SIT ET IVDEX ET REX.

Item in psalmo LXXI: Deus, iudicium tuum regi da et

iustitiam tuam filio regis iudicare populum tuum in tua iustitia.

Item in Apocalypsi: Et uidi caelum apertum, et ecce equus

albus, et qui sedebat super eum uocabatur fidelis et uerus,

aequum iustumque iudicat et proeliatur: oculi autem eius erant

tamquam flamma ignis et super caput eius diademata multa et

portabat nomen scriptum nemini alii nisi sibi notum: et erat

coopertus uestem sparsam sanguineam et dicitur nomen eius

uerbum Dei: et exercitus qui sunt in caelo sequebantur eum in

equis albis induti byssinum album mundum, et de ore eius exiel.at

gladius acutus, ut ex eo percuteret nationes quas ipse pasturus

est in uirga ferrea, et ipse calcabit torcular uini irae Dei

omnipotentis. habet etiam in ueste et in femore suo nomen scriptum:

rex regum et dominus dominorum. Item in euangelio:

Cum uenerit filius hominis in claritate sua et omnes angeli cum

eo, tunc sedebit in throno claritatis suae et colligentur ante eum

omnes gentes: et segregabit illos ab inuicem, quemadmodum

pastor segregat oues ab haedis, et statuet oues a dextera sua, haedos

autem a sinistra. tunc dicet rex eis qui a dextera sua sunt: uenite,

benedicti patris mei, percipite quod uobis paratum est regnum

ab origine mundi: esuriui enim et dedistis mihi manducare, sitiui

et potastis me, hospes fui et abduxistis me, nudus et texistis

me, infirmatus sum et uisitastis me, in carcere fui et uenistis ad

me. tunc respondebunt ei iusti dicentes: Domine, quando te uidimus

esurientem et pauimus, sitientem et potauimus? quando

te uidimus hospitem et abduximus, nudum et uestiuimus? quando

autem te uidimus infirmari aut in carcere et uenimus ad te? et

respondens rex dicet eis: amen dico uobis, quamdiu fecistis uni

horum ex fratribus meis minimis, mihi fecistis. tunc dicet illis

qui a sinistra sunt: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum

quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. esuriui

enim et non dedistis mihi manducare, sitiui et non potastis me,

hospes fui et non abduxistis me, nudus et non uestistis me, infirmus

et in carcere et non uenistis ad me. tunc respondebunt

et ipsi dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem aut

sitientem aut hospitem aut nudum aut infirmum aut in carcere

et non ministrauimus tibi? et respondebit illis: amen dico

nobis, quamdiu non fecistis uni ex minimis his, neque mihi

fecistis. et ibunt isti in ignem aeternum, iusti autem in uitam

aeternam.

Section pr

CVPRIANVS QVIRINO FILIO SALVTEM.

Pro fide ac deuotione tua, quam Domino Deo exhibes, fili carissime,

petisti, ut ad instruendum te excerperem de scripturis

sanctis quaedam capitula ad religiosam sectae nostrae disciplinam

pertinentia, lectionis diuinae succinctam diligentiam quaerens,

ut animus Deo deditus non longis aut multis librorum uoluminibus

fatigetur, sed eruditus breuiario praeceptorum caelestium

habeat ad fouendam memoriam suam salubre et grande conpendium.

et quia tibi plenum dilectionis obsequium debeo, feci

quod petisti, ut laborarem semel, ne tu semper laborares. quantum

potuit itaque mediocritas nostra conplecti, collecta sunt a

me quaedam praecepta dominica et magisteria diuina quae esse

et facilia et utilia legentibus possint, dum in breuiarium pauca

digesta et uelociter perleguntur et frequenter iterantur. opto

fili carissime, semper bene ualere.

Testimonies Against the Jews

CAPTVILA.

I. De bono operis et misericordiae.

II. In opere et eleemosynis, etiamsi per mediocritatem

minus fiat, ipsam uoluntatem satis esse.

III. Agapem et dilectionem fraternam religiose et firmiter

exercendam.

IIII. In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit.

V. Humilitatem et quietem in omnibus tenendam.

VI. Bonos quosque et iustos plus laborare sed tolerare

debere, quia probantur.

VII. Non contristandum Spiritum sanctum quem accepimus.

VIII. Iracundiam uincendam esse, ne cogat delinquere.

VIIII. Inuicem se fratres sustinere debere.

X. In Deum solum fidendum et in ipso gloriandum.

XI. Eum qui fidem consecutus est exposito priore homine

caelestia tantum et spiritalia cogitare debere

nec adtendere ad saeculum, cui iam renuntiauit.

XII. Non iurandum.

XIII. Non maledicendum.

XIIII.. Numquam mussitandum, sed circa omnia quae

accidunt benedicendum Deum.

XV Ad hoc temptari homines a Deo, ut explorentur.

XVI. De bono martyrii.

XVII. Minora esse quae in saeculo patimur quam sit praemium

quod promissum est.

XVIII. Dilectioni Dei et Christi nihil praeponendum.

XVIIII. Voluntati non nostrae sed Dei obtemperandum.

XX. Fundamentum et firmamentum spei et fidei esse

timorem.

XXI. Non temere de altero iudicandum.

XXII. Accepta iniuria remittendum et ignoscendum.

XXIII. Vicem malis non reddendam.

XXIIII. Non posse ad patrem ueniri nisi per Christum.

XXV. Ad regnum Dei, nisi baptizatus et renatus quis

fuerit, peruenire non posse.

XXVI. Parum esse baptizari et eucharistiam accipere,

nisi quis factis et opere proficiat.

XXVII. Baptizatum quoque gratiam perdere quam consecutus

sit, nisi innocentiam seruet.

XXVIII. Non posse in ecclesia remitti ei qui in Deum deliquerit.

XXVIIII. De odio nominis ante praedictum.

XXX. Quod quis Deo uouerit cito reddendum.

XXXI. Eum qui non crediderit iam iudicatum esse.

XXXII. De bono uirginitatis et continentiae.

XXXIII. Nihil patrem iudicare sed filium et patrem ab eo

non honorificari, a quo non honorificetur filius.

XXXIIII. Fidelem gentiliter uiuere non oportere.

XXXV. Deum ad hoc patientem esse, ut nos paeniteat peccati

nostri et reformemur.

XXXVI. Mulierem ornari saeculariter non debere.

XXXVII. Fidelem non oportere ob alia delicta nisi ob nomen

solum puniri.

XXXVIII. Seruum Dei innocentem esse debere, ne incidat in

paenam saecularem.

XXXVIIII. Datum nobis esse exemplum uiuendi in Christo.

XL. Non iactanter nec tumultuose operandum.

XLI. Inepte et scurriliter non loquendum.

XLII. Fidem in totum prodesse et tantum nos posse quantum

credimus.

XLIII. Posse eum statim consequi qui uere crediderit.

XLIIII. Fideles inter se disceptantes non debere gentilem

iudicem experiri.

XLV. Spem futurorum esse et ideo fidem circa ea quae

promissa sunt patientem esse debere.

XLVI. Mulierem in ecclesia tacere debere.

XLVII. Delicto et merito nostro fieri, ut laboremus nec

Dei opem in omnibus sentiamus.

XLVIII. Non faenerandum.

XLVIIII. Inimicos quoque diligendos.

L. Sacramentum fidei non esse profanandum.

LI. Quod nemo in opere suo extolli debeat.

LII. Credendi uel non credendi libertatem in arbitrio

positam.

LIII. Dei arcana perspici non posse et idcirco fidem nostram

simplicem esse debere.

LIIII. Neminem sine sorde et sine peccato esse.

LV. Non hominibus sed Deo placendum.

LVI. Deum nihil latere ex his quae geruntur.

LVII. Fidelem emendari et reseruari.

LVIII. Neminem contristari morte debere, cum sit in uiuendo

labor et periculum, in moriendo pax et resurgendi

securitas.

LVIIII. De idolis quae gentiles deos putant.

LX. Ciborum nimiam concupiscentiam non adpetendam.

LXI. Possidendi concupiscentiam et pecuniam non adpetendam.

LXII. Matrimonium cum gentilibus non iungendum.

LXIII. Grauius delictum esse fornicationis.

LXIIII. Quae sint carnalia quae mortem pariant et quae

spiritalia quae ad uitam ducant.

LXV. Omnia delicta in baptismo deponi.

LXVI. Disciplinam Dei in ecclesiasticis praeceptis obseruandam.

LXVII. Praedictum quod disciplinam sanam aspernaturi

essent.

LXVIII. Recedendum ab eo qui inordinate et contra disciplinam

uiuat.

LXVIIII. Non in sapientia mundi nec in eloquentia esse

regnum Dei sed in fide crucis et uirtute conuersationis.\'

LXX. Parentibus obsequendum.

LXXI. Patres quoque asperos esse circa filios non oportere.

LXXII. Seruos, cum crediderint, plus dominis carnalibus

seruire debere.

LXXIII. Item dominos mitiores esse debere.

LXXIIII. Viduas probatas quasque honorandas.

LXXV. Suorum et maxime fidelium curam plus unumquemque

habere debere.

LXXVI. Maiorem natu non temere accusandum.

LXXVII. Peccantem publice obiurgandum.

LXXVIII. Cum haereticis non loquendum.

LXXVIIII. Innocentem fidenter petere et inpetrare.

LXXX. Nihil licere diabolo in hominem, nisi Deus permiserit.

LXXXI. Mercedem mercennario cito reddendam.

LXXXII. Non augurandum.

LXXXIII. Cirrum non habendum.

LXXXIIII. Non uellendum.

LXXXV. Surgendum, cum episcopus aut presbyter ueniat.

LXXXVI. Schisma non faciendum, etiamsi in una fide et in

eadem traditione permaneat qui recedit.

LXXXVII. Fideles simplices cum prudentia esse debere.

LXXXVIU. Fratrem non circumueniendum.

LXXXVIIII. Subito uenire finem mundi.

XC. Vxorem a uiro non recedere aut, si recesserit, innuptam

manere.

XCI. Tantum unumquemque temptari quantum potest

sustinere.

XCII. Non quicquid licet esse faciendum.

XCIII. Praedictum quod haereses futurae essent.\'

XCIIII. Cum timore et cum honore eucharistiam accipiendam.\'

XCV. Bonis conuiuendum, malos autem uitandos.

XCVI. Factis, non uerbis operandum.

XCVTL Ad fidem et ad consecutionem properandum esse.

XCVIII. Catechumenum peccare iam non debere.

XCVIIII. Iudicium secundum tempora futurum uel aequitatis

ante legem uel legis post Moysen.

C. Gratiam Dei gratuitam esse debere.

CI. Spiritum sanctum in igne frequenter apparuisse.

CII. Correptionem bonos quosque libenter audire debere.

CIII. A multiloquentia temperandum.

CIIII. Non mentiendum.

CV. Frequenter emendandos qui delinquunt in domestico

ministerio.

CVI. Iniuria accepta patientiam tenendam et ultionem

Deo relinquendam.

CVII. Non detrahendum.

CVIII. Non esse proximo insidiandum.

CVIIII. Infirmos uisitandos.

CX Susurrones maledictos esse.

CXI. Sacrificia malorum acceptabilia non esse.

CXII. Grauius iudicari de his qui in saeculo plus habuerint

potestatis.

CXIII. Viduam et pupillos protegi oportere.

CXIIII. Dum in carne est quis, exomologesim facere debere.

CXV. Adulationem perniciosam esse.

CXVI. Plus ab eo diligi Deum, cui in baptismo plura peccata

dimittuntur.

CXVII. Fortem congressionem esse aduersus diabolum et

ideo fortiter nos stare debere, ut possimus uincere.

CXVIII. De antichristo quod in homine ueniat.

CXVIIII. Graue fuisse iugum legis quod a nobis abiectum

est et leue esse iugum Domini quod a nobis susceptum

est.

CXX. Orationibus insistendum.

Section 1

DE BONO OPERIS ET MIBERICORDIAE.

Apud Esaiam: Exclama in fortitudine et noli parcere, sicut

tuba exalta uocem tuam, adnuntia plebi meae peccata ipsorum

et domui Iacob facinora eorum. me de die in diem quaerunt et

cognoscere uias meas concupiscunt, quasi plebs quae iustitiam

fecerit et iudicium Dei non deseruerit. postulant a me nunc iudicium

iustum et adpropinquare Deo concupiscunt dicentes: quid

quia ieiunauimus, et non uidisti, humiliauimus animas nostras,

et non cognouisti? in diebus enim ieiunii inueniuntur uoluntates

uestrae. aut enim subiectos uobis conpungitis aut ad iudicia et

lites ieiunatis aut proximos caeditis pugnis. ut quid mihi ieiunatis,

ut hodie audiatur uox uestra in clamore? non hoc ieiunium

quod ego elegi et diem humiliare hominem animam suam.

tametsi contorseris quasi circulum collum tuum et saccum et

cinerem substraueris, nec sic uocabis ieiunium acceptum. non

tale ieiunium elegi, dicit Dominus: sed solue omnem nodum

iniustitiae, resolue suffocationes inpotentium conmerciorum, dimitte

quassatos in requiem et omnem consignationem iniustam

dissipa. frange esurienti panem tuum et egenos sine tecto induc

in domum tuam. si uideris nudum, uesti et domesticos seminis

tui non despicies. tunc erumpet temporaneum lumen tuum et

uestimenta tua cito orientur. et praeibit ante te iustitia et claritas

Dei circumdabit te. tunc exclamabis, et Deus exaudiet te.

dum adhuc loqueris, dicit: ecce adsum. Item in Iob:

Conseruaui egenum de manu potentis et pupillo cui non erat adiutor

auxiliatus sum. os uiduae benedixit me, cum essem oculus caecorum,

pes quoque clodorum ego essem et inualidorum pater.

Item in Tobia: Et dixi Tobiae filio meo: uade et adduc

quemcumque pauperem inueneris ex fratribus nostris, qui tamen

in mente habeat Deum ex toto corde suo. hunc adduc et manducabit

pariter meum prandium hoc: ecce sustineo te, fili , donec

uenias. Item illic: Omnibus diebus uitae tuae, fili , Deum in

mente habeto et noli praeterire praecepta eius. iustitiam fac omnibus

diebus uitae tuae et noli ambulare uiam iniquitatis: quoniam

agente te ex ueritate erit respectus operum tuorum. ex substantia

tua fac eleemosynam et noli auertere faciem tuam ab ullo

paupere. ita fiet, ut nec a te auertatur facies Dei. quomodo habueris,

fili, sic fac: si tibi fuerit copiosa substantia, plus ex illa

fac eleemosynam: si exiguum habueris, ex hoc ipso exiguo communica.

et ne timueris, cum facis eleemosynam: praemium bonum

repones tibi in diem necessitatis: quoniam eleemosyna a

morte liberat et non patitur ire in tenebras. munus bonum

est eleemosyna omnibus qui faciunt eam coram summo Deo.

Item in Sapientia Salomonis: Qui pauperum miseretur,.

Deo faenerat. Item illic: Qui dat pauperibus, non egebit: qui

autem auertit oculum suum, in magna inopia erit. Item illic:

Eleemosynis et fide peccata purgantur. Item illic: Si esurit

inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim

faciens carbones ignis superfundes capiti eius. Item illic: Sicut

aqua extinguet ignem, sic eleemosyna extinguet peccatum. Item

in Prouerbiis: Prouerbiis: uade et reuertere, cras ego dabo,

cum possis statim bene facere. non enim scis quid contingat

sequenti die. Item illic: Qui obturat aurem ne audiat inbecillum,

et ipse inuocabit Deum et non erit qui exaudiat eum.

Item illic: Qui conuersatur sine uituperatione in iustitia, beatos

filios relinquet. Item in Ecclesiastico: Fili, si habes,

bene fac tecum et Deo dignas oblationes offeres, memorare, quoniam

mors non tardat. Item illic: Conclude eleemosynam in

corde pauperis, et haec pro te exorabit ab omni malo. Item

in psalmo XXXVI misericordiam et posteris prodesse:

iuuenior fui et senui et non uidi iustum derelictum

nec semen eius quaerens panem. tota die miseretur et faenerat,

et semen eius in benedictione erit. Item in psalmo XL: Beatus

qui intellegit super egenum et pauperem, in die malo liberabit

eum Dominus. Item in psalmo CXI: Disparsit, dedit

pauperibus, iustitia eius. manet in saeculum saeculi. Item in

Osee: Misericordiam malo quam sacrificium, et agnitionem Dei

quam holocaustomata. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quia ipsi saturabuntur.

Item illic: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam

consequentur. Item illic: Thesaurizate uobis thesauros

in caelo, ubi neque tinea neque comestura exterminat et

ubi fures non effodiunt. ubi enim fuerit thesaurus tuus, illic erit

et cor tuum. Item illic: Simile est regnum caelorum homini

negotianti quaerenti bonas margaritas: ubi autem inuenerit pretiosam

margaritam, uadit et uendit omnia quae habuit et emit

illam. Etiam modicum opus prodesse. Item illic: Et

qui potauerit unum ex minimis istis calicem aquae frigidae tantum

in nomine discipuli, amen dico uobis, non peribit merces eius.

Nemini negandam eleemosynam. Item illic: Omni

petenti te da et ab eo qui uoluerit mutuari ne te auertas. Item

illic: Si uis in uitam uenire, serua mandata. dicit ille: quae?

ait illi Iesus: non occides, non moechaberis, non falsum testimonium

dices, honora patrem et matrem et diliges proximum

tuum tamquam te. dicit illi iuuenis: omnia ista obseruaui. quid

adhuc mihi deest? dicit illi Iesus: si uis perfectus esse, uade et,

uende bona tua et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo

et ueni sequere me. Item illic: Cum uenerit filius hominis in

claritate sua et omnes angeli cum eo, tunc sedebit in throno

claritatis suas et colligentur ante eum omnes gentes. et segregabit

illos ab inuicem, quemadmodum pastor segregat oues ab haedis.

et statuet oues a dextera sua, haedos autem a sinistra. tunc

dicet rex eis qui a dextera sua sunt: uenite, benedicti patris mei,

percipite quod uobis paratum est regnum ab origine mundi: esuriui

enim et dedistis mihi manducare, sitiui et potastis me,

hospes fui et abduxistis me, nudus et texistis me, infirmatus

sum et uisitastis me, in carcere fui et uenistis ad me. tunc

respondebunt ei iusti dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem

et pauimus, sitientem et potauimus ? quando te uidimus

hospitem et abduximus, nudum et uestiuimus? quando autem te

uidimus infirmari aut in carcere et uenimus ad te? et respondens

rex dicet eis: amen dico uobis , quamdiu fecistis uni horum ex

fratribus meis minimis, mihi fecistis. tunc dicet illis qui a

sinistra sunt: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum

quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. esuriui enim

et non dedistis mihi manducare, sitiui et non potastis me, hospes

fui et non abduxistis me, nudus fui et non uestistis

me, infirmus et in carcere et non uenistis ad me. tunc respondebunt

et ipsi dicentes: Domine, quando te uidimus esurientem

aut sitientem aut hospitem aut nudum aut infirmum aut in carcere

et non ministrauimus tibi? et respondebit illis: amen dico

uobis, quamdiu non fecistis uni ex minimis his, neque mihi fecistis.

et ibunt isti in ambustionem aeternam. iusti autem in

uitam aeternam. Item in euangelio secundum Lucam: Vendite

quae possidetis et date eleemosynam. Item illic: Qui fecit

quod est intus, fecit et quod foris est. uerum date eleemosynam,

et ecce uobis omnia munda. Item illic: Ecce dimidium ex substantia

mea do pauperibus et si cui quid fraudaui quadruplum

reddo. dixit autem Iesus: quia salus hodie domui huic facta est,

quoniam et ipse filius est Abrahae. Item Paulus apostolus

ad Corinthios secunda: Vestra abundantia illorum inopiam

suppleat, ut et illorum abundantia uestrae inopiae sit supplementum

et sit aequalitas, sicut scriptum est: qui multum habuit non

abundauit et qui modicum non indiguit. Item illic: Qui parce

seminat parce et metet: et qui seminat in benedictione de benedictione

et metet. unusquisque autem sicut corde proposuit,

non quasi ex tristitia uel ex necessitate. hilarem enim datorem

diligit Deus. Item illic: Sicut scriptum est: distribuit, dedit

pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. Item illic: Qui

administrat semen seminanti, et panem ad edendum tribuet et

multiplicabit seminationem uestram et augebit incrementa frugum

iustitiae uestrae, ut in omnibus locupletemini. Item illic:

Administratio huius officii non tantum supplebit ea quae sanctis

desunt, sed abundabit per multam gratiarum actionem in Deum.

Item in epistula Iohannis: Qui habuerit substantiam

mundi et uiderit fratrem suum desiderantem et eluserit uiscera

sua, quomodo caritas Dei manet in illo Item e m in euangelio

secundum Lucam: Cum facis prandium aut cenam, noli uocare

amicos tuos aut fratres neque uicinos neque diuites, ne forte w

et illi reinuitent te: et erit retributio tibi. sed cum facis prandium

aut cenam, uoca mendicos, debiles, caecos, clodos, et

beatus eris, quoniam non habent unde retribuere tibi: restituetur

autem tibi in resurrectione iustorum.

Section 2

IN OPERE ET ELEEMOSVNIS, ETIAMSI PER MEDIOCRITATEM MINVS FIAT, IPSAM VOLVNTATEM SATIS ESSE.

In epistula Pauli ad Corinthios secunda: Si uoluntas

prompta est, secundum quodcumque habuerit, acceptabilis

est, non secundum quod non habuerit: neque ut aliis refrigerium,

uobis pressura sit.

Section 3

AGAPEM ET DILECTIONEM FRATERNAM RELIGIOSE ET FIRMITER EXERCENDAM.

Apud Malachiam: Nonne Deus unus condidit nos? nonne

pater unus est omnium nostrum? quid utique dereliquistis unusquisque

fratrem suum? Item in euangelio secundum Iohannem:

Pacem meam do uobis, pacem meam demitto uobis.

Item illic: Hoc est mandatum meum ut diligatis inuicem,

quemadmodum dilexi uos. maiorem hac caritatem nemo habet,

quam ut animam suam ponat pro amicis suis. Item illic: Beati

pacifici, quoniam ipsi filii Dei uocabuntur. Item illic: Dico

uobis, quoniam si duobus ex uobis conuenerit in terra, de omni

re quamcumque petieritis continget uobis a patre meo qui in

caelis est. ubicumque enim fuerint duo aut tres collecti in nomine

meo, ego cum eis sum. Item ad Corinthios prima: Et ego

quidem, fratres, non potui uobis loqui quasi spiritalibus sed

quasi carnalibus, quasi infantibus in Christo. lacte uos potaui,

non cibo. nondum enim poteratis, sed neque nunc potestis: adhuc

enim estis carnales. ubi enim in uobis aemulatio et contentio

et dissensiones, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis?

Item illic: Et si habuero omnem fidem ita ut montes

transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. et si in

cibos distribuero omnia mea et si tradidero corpus meum ut ardeam,

caritatem autem non habeam, nihil proficio. caritas magnanima

est, caritas benigna est, caritas non aemulatur, caritas

non agit perperam, non inflatur, non inritatur, non cogitat malum,

non gaudet super iniustitiam, conlaetatur autem in ueritate.

omnia diligit, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet.

caritas numquam excidit. Item ad Galatas: Diliges proximum

tuum tamquam te. si autem mordetis et incusatis inuicem,

uidete ne consumamini ab inuicem. Item in epistula Iohannis:

In hoc apparent filii Dei et filii diaboli. omnis qui non

est iustus non est de Deo et qui non diligit fratrem suum. Item

illic: Qui fratrem suum odit homicida est: et scitis quia

omnis homicida non habet in se uitam manentem. Item illic:

Si qui dixerit quoniam diligit Deum et fratrem suum odit, mendax

est. qui enim non diligit fratrem suum quem uidet, Deum

quem non uidet non potest diligere. Item in Actibus apostolorum:

Turba autem eorum qui crediderant anima ac mente

una agebant nec fuit inter illos discrimen ullum nec quicquam

suum iudicabant ex bonis quae eis erant, sed fuerunt omnia communia.

Item in euangelio secundum Matthaeum: Si obtuleris

munus tuum ad altare et illic recordatus fueris quia frater

tuus habet aliquid aduersus te, relinque illic munus tuum ante

altare et uade prius, reconciliare fratri tuo et tunc ueniens offeres

munus tuum ad altare. Item Iohannes apostolus: Deus

caritas est, et qui manet in caritate in Deo manet et Deus in

illo manet. Item illic: Qui dicit se in luce esse et fratrem

suum odit in tenebris est usque adhuc.

Section 4

IN NVLLO GLORIANDVM, QVANDO NOSTEVM NIHIL SIT.

In euangelio secundum Iohannem: Nemo potest

quicquam accipere, nisi datum fuerit illi de caelo. Item in

epistula Pauli ad Corinthios prima: Quid enim habes,

quod non acceperis? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi

non acceperis ? Item in Regnorum primo: Nolite gloriari

neque loquamini elata, et non procedat magniloquentia ex ore

uestro, quia Deus scientiarum dominus. Item illic: Inualidus

factus est arcus potentium, et infirmi accincti sunt uirtute. Item

in Machabaeis: Iustum est subditum Deo esse et mortalem

non paria Deo sentire. Item illic: Et uerba uiri peccatoris ne

timueris, quia gloria eius in stercora erit et in uermes. hodie extolletur

et cras non inuenietur: quoniam conuersus est in terram

suam et cogitatio eius peribit.

Section 5

HVMILITATEM ET QVIETEM IN OMNIBVS TENENDAM.

Apud Esaiam sic dicit Dominus Deus: Caelum mihi

thronus et terra subpedaneum pedum meorum. quam mihi sedem

aedificabitis aut quis locus ad requiem mihi? omnia enim ista

fecit manus mea et sunt mea omnia ista. et super quem aspiciam

alium nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea ?

Item in euangelio secundum Matthaeum: Beati mites

quoniam ipsi hereditabunt terram. Item secundum Lucam:.

Qui minimus est in omnibus uobis hic erit magnus. Item illic:

Qui se exaltat humiliabitur et qui se humiliat exaltabitur. Item

ad Romanos: Noli altum sapere sed time. si enim Deus naturalibus

ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat. Item in

psalmo XXXIII: Et humiles spiritu saluabit. Item ad Romanos:

Reddite omnibus quae debentur, cui tributum, tributum,

cui uectigal, uectigal, cui timorem, timorem, cui honorem,

honorem. nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem uos

diligatis. Item in euangelio secundum Matthaeum:

Diligunt primum recumbendi locum in cenis et primam sessionem

in synagogis et salutationem in foro et uocari ab hominibus

Rabbi. uos autem ne uocemini Rabbi: unus est enim uobis magister.

Item in euangelio secundum Iohannem: Non

est seruus maior domino suo neque apostolus maior eo quit

misit eum. haec scientes beati eritis, si ea feceritis. Item in

psalmo LXXXI: Humilem et pauperem iustificate.

Section 6

BONOS QVOSQVE ET IVSTOS PLVS LABORARE, SED TOLERARE DEBERE, QVIA PROBANTVR.

Apud Salomonem: Vasa figuli probat fornax et homines

iustos temptatio tribulationis. Item in psalmo L: Sacrificium

Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus

non spernit. Item in psalmo XXXIII: Prope est Dominus

Omnibus tribulatis corde et humiles spiritu saluabit. Item

illic: Multae tribulationes iustorum, sed de his omnibus liberabit

eos Dominus. Item in Iob: Nudus exiui de matris utero,

nudus etiam ibo in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit:

sicut Domino uisum est, ita factum est. sit nomen Domini benedictum.

in his omnibus quae contigerunt ei nihil peccauit Iob

labiis suis in conspectu Domini. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Beati qui lugunt, quoniam ipsi consolabuntur.

Item secundum Iohannem: Haec locutus sum uobis,

ut in me pacem habeatis, in saeculo autem pressuram: sed fidite,

quoniam ego uici saeculum. Item apostolus ad Corinthios

secunda: Datus est mihi stimulus carnis meae angelus satanae

qui me colaphizet, ut non extollar. propter quod ter Dominum

rogaui, ut discederet a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia

mea. nam uirtus in infirmitate perficitur. Item ad Romanos:

Gloriamur in spe claritatis Dei: non solum autem, sed et gloriamur

in pressuris scientes quoniam pressura tolerantiam operatur,

tolerantia autem probationem, probatio autem spem. spes

autem non confundit, quia dilectio Dei infusa est cordibus nostris

per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Item in euangelio

secundum Matthaeum: Quam lata et spatiosa uia est quae

ducit ad interitum, et multi sunt qui introeunt per eam. quam

arta et angusta uia est quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui

inueniunt eam. Item in Tobia: Vbi sunt iustitiae tuae P ecce

quae pateris. Item in Sapientia Salomonis: In locis

impiorum gemunt iusti: in illorum autem perditione abundabunt

iusti.

Section 7

NON CONTRISTANDVM SPIEITVM SANCTVM QVEM ACCEPIMVS.

Paulus apostolus ad Ephesios: Nolite contristare Spiritum

sanctum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis.

omnis amaritudo et ira et indignatio et clamor et blasphemia

auferentur a uobis.

Section 8

IRACVNDIAM VINCENDAM ESSE NE COGAT DELINQVERE.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Melior est uir patiens

quam fortis. qui enim iracundiam continet melior est quam qui

ciuitatem capit. Item illic: Inprudens eadem die enuntiat

iram suam, abscondit autem inhonorationem suam astutus. Item

apostolus ad Ephesios: Irascimini et nolite peccare. sol non

occidat super iracundiam uestram. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Audistis quoniam dictum est antiquis:

non occides, qui autem occiderit reus erit iudicio. ego autem

dico uobis quia omnis qui irascitur fratri suo sine causa reus

erit iudicio.

Section 9

INVICEM SE FRATRES SVSTINERE DEBERE.

Paulus apostolus ad Galatas: Considerans te ipsum,

ne et tu tempteris. alter alterius onera sustinete et sic inplebitis

legem Christi.

Section 10

IN DEVM SOLVM FIDENDVM ET IN IPSO OLOBIAKDVM.

In Hieremia: Non glorietur sapiens in sapientia sua nec

glorietur fortis in fortitudine sua nec glorietur diues in diuitiis

suis, sed in hoc glorietur qui gloriatur intellegere et

nosse quoniam ego sum Dominus, qui facio misericordiam et

iudicium et iustitiam super terram, quoniam in his est uoluntas

mea, dicit Dominus. Item in psalmo LV: In Domino

sperabo: non timebo quid faciat mihi homo. Item in

psalmo LXI: Non nisi solo Deo subiecta est anima mea.

Item in psalmo CXVII: Non timebo quid faciat mihi homo:

Dominus mihi adiutor est. Item illic: Bonum est confidere in

Domino quam confidere in homine. bonum est sperare in Domino

quam sperare in principibus. Item in Danihele: Responderunt

autem Sidrac, Misac, Abdenago et dixerunt regi Nabuchodonosor:

rex, non opus est nobis de hoc uerbo respondere tibi.

est enim Deus, cui nos seruimus, potens eripere nos de camino

ignis ardentis et de manibus tuis, rex, liberabit nos. et si non,

notum sit tibi quoniam diis tuis non seruimus et imaginem

auream quam statuisti non adoramus. Item apud Hieremiam:

Maledictus homo qui spem habet in hominem: et benedictus

homo qui fidit in Deum, et erit in Domino spes eius. Item in

Deuteronomio: Dominum Deum tuum adorabis et illi solo

seruies. Item apostolus ad Romanos: Et coluerunt et seruierunt

creaturae relicto creatore. propter quod et tradidit illos

Deus in passiones ignominiae. Item apud Iohannem: Maior

est qui in uobis est quam qui in hoc mundo.

Section 11

EVM QVI FIDEM CONSECVTVS EST EXPOSITO PRIORE HOMINE CAELESTIA TANTVM ET SPIRITALIA COGITARE DEBERE NEC ADTENDERE AD SAECVLVM, CVI IAM RENVNTIAVIT.

Apud Esaiam: Quaerite Dominum et mox inueneritis, inuocate

eum. cum autem adpropinquauerit uobis, relinquat impius

uias suas et uir iniquus cogitationes suas et conuertatur ad

Dominum et misericordiam consequetur, quia relinquet multum

peccata uestra. Item apud Salomonem: Vidiuniuersa opera

quae facta sunt sub sole, et ecce omnia uanitas. Item in Exodo:

Sic autem comedetis eum. lumbi uestri praecincti et caligae uestrae

in pedibus uestris et bacula uestra in manibus uestris et

edetis eum festinanter. pascha est Domini. Item in euangelio

secundum Matthaeum: Nolite cogitare dicentes: quid edemus

aut quid bibemus aut quid uestiemur? haec enim nationes

quaerunt. scit enim pater uester quia horum omnium indigetis.

quaerite primum regnum et iustitiam Dei, et haec omnia adponentur

uobis. Item illic: Nolite cogitare de crastino. crastinus

enim dies ipse cogitabit pro se. sufficit diei malitia sua. Item

illic: Nemo inponens manum suam in aratro respiciens retro

aptus est regno Dei. Item illic: Aspicite uolatilia caeli, quoniam

non seminant neque metunt neque colligunt in horrea, et.

pater uester caelestis pascit illa. nonne uos plus estis illis ? Item

secundum Lucam: Sint lumbi uestri adcincti et lucernae

ardentes et uos similes hominibus expectantibus dominum suum,

quando ueniat a nuptiis, ut cum uenerit et pulsauerit, aperiatis

illi. beati serui illi quos adueniens dominus inuenerit uigilantes.

Item secundum Matthaeum: Vulpes cubilia habent et uolucres

caeli diuersoria, filius autem hominis non habet, ubi caput

suum reclinet. Item illic: Qui non renuntiat omnibus quae sunt

eius, non potest meus discipulus esse. Item apostolus ad

Corinthios prima: Non estis uestri. empti enim estis pretio

magno. clarificate et portate Deum in corpore uestro. Item illic:

Tempus collectum est. reliquum est ergo ut et qui habent

uxores quasi non habentes sint, et qui flent quasi non flentes,

et qui gaudent quasi non gaudentes, et qui emunt quasi non

possidentes, et qui hoc mundo utuntur quasi non utantur. praeterit

enim figura huius mundi. Item illic: Primus homo de

terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille e limo, tales

et qui de limo, et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo

portauimus imaginem eius qui de limo est, portemus et

imaginem eius qui de caelo est. Item ad Philippenses:

Omnes sua quaerunt et non quae sunt Christi: quorum finis

est interitus, quorum Deus uenter est, et gloria in confusionem

eorum qui terrena sapiunt. nostra autem conuersatio in

caelis est: unde et saluatorem expectamus Dominum Iesum

Christum qui transformabit corpus humilitatis nostrae conformatum

corpori claritatis suae. Item ad Galatas: Mihi autem

absit gloriari nisi in crucem Domini nostri Iesu Christi, per quem

mihi mundus crucifixus est et ego mundo. Item ad Timotheum:

Nemo militans Deo inplicat se negotiis saecularibus,

ut possit placere ei qui se probauit. sed et si certabit quis, non

coronabitur, nisi legitime pugnauerit. Item ad Colossenses:

Si mortui estis cum Christo ab elementis eius mundi, quid tamquam

uiuentes in hoc mundo uana sectamini Item em de hoc

ipso: Si conresurrexistis in Christo, quae susum sunt quaerite,

ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae susum sunt sapite

non quae terrena sunt. mortui enim estis et uita uestra abscondita

est cum Christo in Deo. cum autem Christus apparuerit uita

uestra, tunc et uos apparebitis in gloria. Item ad Ephesios:

Exponite prioris conuersationis ueterem hominem qui conrumpitur

secundum concupiscentias deceptionis. innouamini autem

spiritu sensus uestri et iuduite nouum hominem, eum qui secundum

Deum constitutus est in iustitia et sanctitate et ueritate.

De hoc ipso in epistula Petri: Quasi hospites et peregrini

abstinete uos a carnalibus desideriis quae militant aduersus animam,

conuersationem habentes inter gentiles bonam, ut dum

retractant de uobis quasi de malignis, bona opera uestra aspicientes

magnificent Dominum. Item in epistula Iohannis:

Qui dicit se in Christo manere debet, quomodo ille ambulauit,

et ipse ambulare. Item illic: Nolite diligere mundum neque

ea quae in mundo sunt. si qui dilexerit mundum, non est caritas

patris in illo: quoniam omne quod in mundo est, concupiscentia

carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi quae non

est a Patre sed ex concupiscentia saeculi: et mundus transibit et

concupiscentia eius. qui autem fecerit uoluntatem Dei manebit

in aeternum, quomodo et ipse manet in aeternum. Item apostolus

ad Corinthios prima: Expurgate uetus fermentum,

ut sitis noua consparsio, sicut estis azymi. nam et pascha nostrum

immolatus est Christus. itaque festa celebremus non in fermento

ueteri neque in fermento malitiae et nequitiae sed in azymis sinceritatis

et ueritatis.

Section 12

NON IVRANDVM.

Apud Salomonem: Vir multum iurans inplebitur iniquitate

et non discedet a domo eius plaga: et si uane iurauerit, non iustificabitur.

Item in euangelio secundum Matthaeum:

Dico uobis non iurare in totum. sit autem sermo uester: est est,

non non. Item in Exodo: Non accipies nomen Domini Dei

tui in uano.

Section 13

NON MALEDICENDVM.

In Exodo: Non maledices neque principi populi tui detraxeris.

Item in psalmo XXXIII: Quis est homo qui uult

uitam et cupit uidere dies bonos ? cohibe linguam tuam a malo

et labia tua ne loquantur dolum. Item in Leuitico: Et

locutus est Dominus ad Moysen dicens: produc eum qui maledixerit

foras extra castra, et inponent omnes qui audierunt

manus suas super caput eius et lapidabunt eum omnis synagoga

filiorum Israel. Item apostolus ad Ephesios: Omnis

sermo malus de ore uestro non procedat, sed si quis bonus

est ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. Item

ad Romanos: Benedicite et nolite maledicere. Item in

euangelio secundum Matthaeum: Qui dixerit fratri auo:

fatue, reus erit gehennae ignis. Item secundum Lucam:

Dico autem uobis, quia omne uerbum uacuum quod locuti fuerint

homines, reddent pro eo rationem in die iudicii. de sermonibus

enim tuis iustificaberis et de sermonibus tuis condemnaberis.

Section 14

NVMQVAM MVSSITANDVM, SED CIRCA OMNIA QVAE ACCIDVNT BENEDICENDVM DEVM.

Apud Iob: Dic uerbum aliquod in Dominum et morere. at

ille intuitus eam dixit: tamquam una ex ineptis mulieribus locuta

es. si bona excepimus de manu Domini, mala non tolerabimus?

in his omnibus quae acciderunt ei nihil peccauit Iob

labiis suis in conspectu Domini. Item illic: Animaduertisti

puerum meum Iob? non enim est similis illi quisquam in terris,

homo sine querella, uerus Dei cultor, abstinens se ab omni malo.

Item in psalmo XXXIII: Benedicam Dominum in omni tempore,

semper laus eius in ore meo. Item in Numeris: Desinat

murmuratio eorum a me, et non morientur. Item in Actibus

apostolorum: Circa mediam autem noctem Paulus et Sileas

orantes gratias agebant Deo. audiebant autem eos uincti. Item

Paulus apostolus ad Philippenses: Omnia autem pro

dilectione facite sine murmurationibus et reputationibus, ut

sitis sine querella et inmaculati filii Dei.

Section 15

AD HOC TEMPTARI HOMXNES A DEO VT EXPLORENTVS.

In Genesi: Et temptauit Deus Abraham et dixit ad illum:

accipe filium tuum illum unicum quem dilexisti Isaac et uade in

terram altam et inpones illum hostiam in uno ex montibus, de

quo tibi dixero. Item in Deuteronomio: Temptat Dominus

Deus uester uos ut sciat, si diligitis Dominum Deum uestrum

ex toto corde uestro et ex tota anima uestra. Item in Sapientia

Salomonis: Et si coram hominibus tormenta passi sunt,

spes eorum inmortalitate plena est: et in paucis uexati in multis

bene disponentur, quoniam Deus temptauit illos et inuenit illos

dignos se. tamquam aurum in fornace probauit illos et quasi holocaustam

hostiam accepit illos. et in tempore erit respectus illorum,

iudicabunt nationes et dominabuntur populis, et regnabit

dominus eorum in perpetuum. Item in Machabaeis: Abraham

nonne in temptatione inuentus est fidelis et deputatum est

ei ad iustitiam ?

Section 16

DE BONO MARTVRII.

In Sapientia Salomonis: Liberat de malis animam martyr

fidelis. Item illic: Tunc stabunt iusti in magna constantia

aduersus eos qui se angustauerunt et qui labores eorum

diripuerunt. uidentes turbabuntur timore horribili et mirabuntur

in subitatione insperatae salutis dicentes inter sa, paenitentiam

habentes et per angustiam spiritus gementes: hi sunt quos habuimus

aliquando in risum et in similitudinem inproperii. nos insensati

uitam illorum aestimabamus insaniam et finem illorum

sine honore. quomodo conputati sunt inter filios Dei, et inter

sanctos sors illorum est? ergo errauimus a uia ueritatis et

iustitiae lumen non luxit nobis et sol non est ortus nobis. lassati

sumus in iniquitatis uia et perditionis et ambulauimus solitudines

difficiles, uiam autem Domini ignorauimus. quid nobis

profuit superbia aut quid diuitiarum iactatio contulit nobis ?

transierant omnia illa tamquam umbra. Item in psalmo

CXV: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius.

Item in psalmo CXXV: Qui seminant in lacrimis in gaudio

metent. euntes ibant et flebant mittentes semina sua, uenientes

autem uenient in exultatione portantes manipulos suos.

Item in euangelio secundum Iohannem: Qui amat

animam suam perdet illam et qui odit animam suam in isto saeculo

in uitam aeternam conseruabit illam. Item illic: Veniet

hora, ut omnis qui uos occiderit putet se officium Deo facere.

sed hoc facient, quoniam non cognouerunt patrem neque me.

Item secundum Matthaeum: Beati qui persecutionem patiuntur

propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum.

Item illic: Cum autem uos tradiderint, nolite cogitare quid

loquamini. dabitur enim uobis in illa hora quid loquamini. non

enim uos estis qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur

in uobis. Item illic: Ne timueritis eos qui occidunt

corpus, animam autem non possunt occidere, magis autem timete

eum qui potest animam et corpus occidere in gehennam. Item

illic: Quicumque confessus fuerit me coram hominibus, et ego

confitebor illum coram patre meo qui est in caelis. qui autem me

negauerit coram hominibus, et ego negabo eum coram patre meo

qui est in caelis. qui autem sustinuerit usque ad finem, hic saluus

erit. Item secundum Lucam: Beati eritis, cum uos

oderint homines et separauerint uos et expulerint et maledixerint

nomini uestro quasi nequam propter filium hominis. gaudete in

illa die et exultate. ecce enim merces uestra multa est in caelis.

Item illic: Amen dico uobis, nemo est qui reliquerit domum

aut parentes aut fratres aut uxorem aut filios propter regnum Dei et

non recipiat septies tantum in isto tempore, in saeculo autem uenturo

uitam aeternam. Item in Apocaly psi: Et cum aperuisset

quintum signum, uidi sub ara Dei animas occisorum propter uerbum

Dei et martyrium suum, et clamauerunt magna uoce dicentes:

quousque, Domine sanctus et uerus, non iudicas et uindicas

sanguinem nostrum de his qui in terris inhabitant? et data

est eis singulis stola alba et dictum est eis ut requiescerent

breui adhuc tempore, donec inpleatur numerus conseruorum et

fratrum eorum quique postea occidentur exemplo ipsorum. Item

illic: Post haec uidi turbam multam quam dinumerare nemo

poterat ex omni gente et ex omni tribu et populo et lingua stantes

in conspectu throni et agni et erant amicti stolas albas et palmae

erant in manibus eorum et magno clamore dicebant: salus Deo

nostro sedenti super thronum et agno. et respondit unus ex senioribus

dicens mihi: qui amicti sunt stolas albas, qui sunt et unde

uenerunt? et dixi ei: Domine, tu scis. et ait mihi: hi sunt qui

uenerunt ex magna tribulatione et lauerunt stolas suas et candidas

eas fecerunt in sanguine agni. propter hoc sunt in conspectu

throni Dei et seruiunt ei diebus et noctibus in templo eius,

et is qui sedet in throno inhabitabit super eos. neque esurient

neque sitient umquam, sed neque sol super eos cadet neque

ullum aestum patientur: quia agnus qui in medio throni est teget

eos et deducet eos ad fontes uitae aquarum, et absterget Deus

omnem lacrimam ex oculis eorum. Item illic: Qui uincit,

dabo illi edere de ligno uitae quod est in paradiso Dei mei. Item

illic: Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam uitae.

felices eos qui uigilabunt et seruabunt uestimenta sua ne nudi

ambulent et uideant turpitudinem suam. Item apostolus ad

Timotheum secunda: Ego iam immolor et tempus adsumptionis

meae instat. bonum agonem certaui, cursum consummaui,

fidem seruaui. iam superest mihi corona iustitiae quam mihi

тeddet Dominus in illa die ille iudex iustus, non solum autem

mihi, sed et omnibus qui diligunt aduentum eius. Item ad

Romanos: Sumus filii Dei. si autem filii, et heredes, coheredes

autem Christi: siquidem conpatiamur, ut et conmagnificemur.

Item in psalmo CXVIII: Beati inmaculati in uia,

qui ambulant in lege Domini. beati qui perscrutantur testimonia

eius.

Section 17

MENORA ESSE QVAE IN SAECVLO PATIMVR QVAM SIT \'PRAEMIVM QVOD PROMISSVM EST.

Paulus apostolus ad Romanos: Non sunt condignae

passiones huius temporis ad superuenturam claritatem quae reuelabitur

in nobis. [De hoc ipso in Machabaeis: Domine, qui

sanctam habes scientiam, manifestum est, quia cum possem a

morte liberari, durissimos dolores corporis tolero flagellis uapulans,

animo autem propter tui ipsius metum libenter haec patior.

Item illic: Tu quidem, impotens, ex hac praesenti uita nos

perdis. sed mundi rex defunctos nos pro suis legibus in aeternam

uitae resurrectionem suscitabit. Item illic: Potius est ab hominibus

morti datos exspectare spem a Deo iterum ab ipso suscitandos.

tibi enim resurrectio in uitam non erit. Item illic:

Potestatem inter homines habens, cum sis corruptibilis, facis

quod uis. noli autem putare genus nostrum a Deo esse derelictum.

sustine et uide, magna potestas eius qualiter te et semen

tuum torquebit. Item illic: Noli frustra errare, nos enim

propter nosmet ipsos haec patimur peccantes in Deum nostrum.

tu autem ne te existimes impunitum futurum aggressus pugnare

cum Deo].

Section 18

DILECTIONI DEI ET CHBISTI NIHIL PRAEPONENDVM.

In Deuteronomio: Diliges Dominum Deum tuum de toto

corde tuo et de tota anima tua et de tota uirtute tua. Item in

euangelio secundum Matthaeum: Qui amat patrem aut

matrem super me non est me dignus, et qui amat filium. aut filiam

super me non est me dignus: et qui non accipit crucem suam et

sequitur me non est meus discipulus. Item Paulus apostolus

ad Romanos: Quis nos separabit a caritate Christi,

pressura an angustia an persecutio an fames an nuditas an periculum

an gladius? sicut scriptum est: quoniam propter te mortificamur

tota die, aestimati sumus ut oues occisionis. sed in his

omnibus supervincimus pro eo qui dilexit nos.

Section 19

VOLVNTATI NON NOSTRAE SED DEI OBTEMPERANDVM.

In euangelio secundum Iohannem: Non descendi de

caelo ut faciam uoluntatem meam, sed uoluntatem eius qui

me misit. Item secundum Matthaeum: Pater, si fieri

potest, transeat a me calix iste: uerum tamen non quod ego uolo,

sed quod tu. Item in prece cottidiana: Fiat uoluntas tua

in caelo et in terra. Item secundum Matthaeum: Non omnis

qui mihi dicit: Domine Domine, introibit in regnum caelorum,

sed is qui facit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse introibit

in regnum caelorum. Item secundum Lucam: Ille

autem seruus qui cognoscit uoluntatem domini sui et non paruerit

uoluntati eius uapulabit multas. Item in epistula

Iohannis: Qui autem fecerit uoluntatem Dei manet in aeternum,

quomodo et ipse manet in aeternum.

Section 20

FVNDAMENTVM ET FIKMAMENTVM SPEI ET FIDEI ESSE TIMOREM.

In psalmo CX: Initium sapientiae timor Domini. Item in

Sapientia Salomonis: Initium sapientiae metuere Deum.

Item in Prouerbiis: Beatus homo qui metuit omnia per timorem.

Item apudEsaiam: Et super quem alium respiciam,

nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea? Item

in Genesi: Et uocauit eum angelus Domini de caelo et dixit

illi: Abraham Abraham. ille autem dixit: ecce ego. et dixit :

noli inponere manum tuam super puerum neque feceris illi quicquam.

nunc enim cognoui quoniam times Deum tuum et non

pepercisti filio tuo dilectissimo propter me. Item in psalmo

secundo: SeruiteDomino in timore et exultate ei cum tremore.

[Item in Deuteronomio Dei uox ad Moysen: Conuoca

ad me populum, et audiant uerba mea ut discant amare me

omnes dies quos ipsi uiuent super terram. Item in Hieremia:

Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo in domum

Israel et in domum Iuda testamentum nonum, non secundum

testamentum quod disposueram patribus eorum in die cum adprehendi

manum illorum educere illos de terra Aegypti, quia

non permanserunt in testamento meo, et ego neglexi eorum, dicit

Dominus, quia hoc testamentum quod disponam domui Israel.

post dies illos, dicit Dominus, dans leges meas in sensum illorum

et in corda illorum scribam illas, et ero illis in Deum, et

ipsi erant mihi in plebem, et non docebunt unusquisque fratrem

suum dicentes: cognosce Dominum, quia omnes me scient a minimo

usque ad maximum illorum, quia propitius ero iniquitatibus

illorum et peccatorum eorum non ero memor amplius. si

exaltatum fuerit caelum in sublime, dicit Dominus, et si humiliata

fuerit terra deorsum, at ego non reprobabo genus Israel,

dicit Dominus, pro omnibus quae fecerunt. ecce ego congregabo

eos ex omni terra qua disparsi illos in ira et in furore meo et in

exacerbatione magna et conteram illos in locum istum et relinquam

eos in pauore, et erunt mihi in plebem, et ego ero illis in

Deum, et dabo illis uiam alteram et cor aliud ut timeant me

omnibus diebus in bonum illis cum filiis suis, et consummabo eis testamentum

aeternum quod non auertam post illos, et timorem

meum dabo in cor illorum ut non discedant a me et uisitabo super

illos benefacere illis et plantare eos in terra sua in fide et in

omni corde et in omni animo. Item in Apocalypsi: Etuiginti

quattuor seniores in conspectu Dei sedentes in thronis suis ceciderunt

supra facies suas et adorauerunt Deum dicentes: gratias

agimus tibi, Domine Deus omnipotens, qui es et qui fuisti, quod

accepisti potestatem tuam magnam et regnasti, et gentes iratae

sunt, et uenit ira tua et tempus quo de mortuis iudicetur et detur

merces semis tuis prophetis et sanctis et timentibus nomen tuum

pusillis et magnis et disperdere eos qui corruperunt terram.

Item illic: Et uidi alium angelum uolantem medio caelo habentem

euangelium perenne euangelizare sedentibus super terram

et in omnes nationes et tribus et linguas et populos dicentem

uoce magna: timete Deum et date ei honorem, quoniam uenit

hora iudicii eius, et adorate eum qui fecit caelum et terram et

mare et fontes aquarum. Item illic: Et uidi quasi mare uitreum

mixtum igni, et uictores bestiae et imaginis eius, et numerus

nominis eius CXLIHI stantes supra mare uitreum habentes

citharas Dei et cantantes canticum Moysi serui Dei et canticum

agni dicentes: magna et mirabilia opera tua, Domine Deus

omnipotens, iustae et uerae uiae tuae sunt, rex gentium. quis

non timeat et det honorem nomini tuo, quia solus pius et quoniam

omnes nationes uenient et adorabunt in conspectu tuo, quoniam

iustitiae tuae manifestatae sunt. Item in Daniele:

Fuit uir habitans in Babylone, cui nomen erat Ioachim, et accepit

uxorem nomine Susannam filiam Helchiae formosam ualde et

timentem Dominum: et erant parentes eius iusti et docuerunt

filiam suam secundum legem Moysi. Item in Daniele: Et

sumus humiles in omni terra hodie propter peccata nostra, et non

est hoc tempore princeps neque propheta neque potestas neque

dux neque holocausta neque hostia neque oblatio neque thus neque

locus sacrificare coram te hodie et inuenire misericordiam a te, sed

in anima et spiritu humilitatis acceptos nos habe ut holocaustos

uictimas arietum et taurorum et quasi multa milia agnorum qui

sunt pinguissimi. sic fiat hostia nostra coram te hodie, et consumetur

potestas haec, quoniam non erubescent qui confidunt in te.

et nunc sequimur te ex toto corde nostro et timemus te et quaerimus

faciem tuam. ne nos in obprobrium tradas, sed fac

nobiscum secundum tranquillitatem tuam et secundum amplitudinem

misericordiae tuae. Et iterum: Et rex uehementer gauisus est

et iussit Danielem de lacu leonum eici, et nihil illi nocuerunt

leones, quia confidebat et credebat Deo suo. et iussit rex: et duxerunt

illos homines qui accusauerant Danielem et miserunt illos

in lacu leonum et uxores eorum et natos eorum. et antequam peruenirent

in pauimentum lacus, adprehensi sunt a leonibus et

omnia ossa eorum conminuerunt. tunc Darius rex scripsit : omnibus

gentibus, tribubus, linguis, qui sunt in regno meo: pax sit

uobiscum a facie mea. censeo ego ut omnes qui sunt in regno

meo sint timentes et trementes Deum summum cui seruit Daniel,

quia ipse est Deus uiuus et permanet in saecula, et regnum eius

non transibit, et dominatio eius in perpetuum ambulabit, et

saluos faciet et facit signa et prodigia et mirabilia in caelo

et in terra, qui eripuit Danielem de lacu leonum. Item in Michaea:

In quo adsequar Dominum et adprehendam Deum meum

sublimem. si adprehendam illum in sacrificiis, in holocaustomatis,

in uitulis anniculis, si accepto fauet Dominus in milibus

arietum aut in decem milibus caprarum pinguium, aut dabo primitiua

mea impietatis fructum uentris mei, peccatum animae

meae. renuntiatum est tibi, homo, quod bonum aut quid Dominus

exquirat aliud nisi ut facias iudicium et iustitiam et diligas

misericordiam et paratus sis ut eas cum Domino Deo tuo. uox

Domini in ciuitate inuocabitur, et timentes nomen eius saluabit.

Item in Michaea: Pasce populum tuum in uirga tua, oues

hereditatis tuae, inhabitantes conualle in medio Carmelo. parabunt

Basanitin et Galaditin secundum dies saeculi et secundum

dies profectionis eorum a terra Aegypti ostendam illis mirabilia.

uidebunt gentes et confundentur ex omni fortitudine sua, et superponent

manus in os suum. aures eorum exsurdabuntur, et

lingent puluerem quomodo serpentes trahentes terram, conturbabuntur

in conclusione sua, ad Dominum Deum suum expauescent

et timebunt abs te. quis Deus quomodo tu eleuans iniustitiam

et transgrediens impietates? EtinNahum: Montes commoti

sunt ab eo et colles contremuerunt et denudata est terra ante

faciem eius et omnes qui inhabitant illam. a facie irae eius quis

sustinebit et quis resistit in ira animi ipsius ? animatio ipsius

fluere facit principatus et petrae dissolutae sunt ab illo. bonus

Dominus illis qui eum sustinent in die pressurae et cognoscens

illos qui eum timent. Item in Aggaeo: Et audiuit Zorobabel

filius Salathiel de tribu Iuda et Iesus filius Iosedech sacerdos magnus

et omnes qui superfuerunt de populo uocis Domini Dei sui

et uerbum Aggaei prophetae, quoniam misit illum Dominus ad

illos, et timuit plebs a facie Dei. Item in Malachiel: Testamentum

meum fuit cum uita et pace, et dedi illis timorem timere

me a facie nominis mei]. Item in psalmo XXXIII: Timete

Dominum, sancti eius, quoniam nihil deest timentibus

eum. Item in psalmo XVIII: Timor Domini sanctus permanens

in saeculum saeculi.

Section 21

NON TEMERE DE ALTERO IVDICANDVM.

In euangelio secundum Lucam: Nolite iudicare ne

iudicemini: nolite condemnare ne condemnemini. Item ad

Romanos: Tu quis es qui iudices alienum seruum ? domino

suo stat aut cadit. stabit autem: potens est enim Deus iterum

statuere eum. Item illic: Quare inexcusabilis es, o homo. in

quo enim de alio iudicas, te ipsum condemnas: eadem enim

agis qui iudicas. speras autem tu qui iudicas eos qui talia agunt

et eadem facis, quia ipse effugies iudicium Dei? Item ad Corinthios

prima: Et qui se putat stare uideat ne cadat. Item

illic: Si quis se putat scire aliquid, nondum scit, quemadmodum

oporteat eum scire.

Section 22

ACCEPTA INIVRIA REMITTENDVM ET IGNOSCENDVM.

In euangelio in prece cottidiana: Remitte nobis debita

nostra, sicuti et nos remittimus debitoribus nostris. Item in

euangelio secundum Marcum: Et cum steteritis ad orationem,

remittite si quid habetis aduersus aliquem, ut et pater

uester qui in caelis est remittat peccata uobis. si autem uos non

remiseritis, neque pater uester qui in caelis est remittet nobis

peccata uestra. Item illic c: In qua mensura mensi fueritis, in ea

remetietur uobis.

Section 23

VLCEM MALIS NON REDDENDAM.

In epistula Pauli apostoli ad Romanos: Nemini

malum pro malo reddentes. Item illic: Noli uinci a malo, sed

uince in bono malum. Item in Apocalypsi: Et dixit mihi:

ne signaueris uerba prophetiae libri huius, quia iam tempus in

proximo est. et hi qui perseuerant nocere noceant et qui in sordibus

est sordescat adhuc, iustus autem iustiora faciat adhuc, similiter

et sanctus sanctiora. ecce uenio cito, et merces mea mecum

reddere unicuique secundum facta sua.

Section 24

NON POSSE AD PATREM VENIRI NISI PER CHKISTVM.

In euangelio secundum Iohannem: Ego sum uia et

ueritas et uita. nemo uenit ad patrem nisi per me. Item illic:

Ego sum ianua. per me si quia introierit, saluabitur.

Section 25

AD REGNVM DEI, NISI BAPTIZATVS ET RENATVS QVIS FVERIT, PERVENIRE NON POSSE.

In euangelio secundum Iohannem: Nisi quis renatus

fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei. quod

enim natum est de carne caro est, et quod natum est de spiritu

spiritus est. Item illic: Nisi ederitis carnem filii hominis et

biberitis sanguinem eius, non habebitis uitam in uobis.

Section 26

PABVM ESSE BAPTIZARI ET EVCHABISTIAM ACCIPERE, NISI QVIS FACTIS ET OPERE PROFICIAT.

In epistula apostoli Pauli ad Corinthios prima:

Nescitis quia qui in stadio currunt omnes quidem currunt, unus

tamen accipit coronam? sic currite, ut omnes conprehendatis.

et illi quidem, ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem

incorruptam. Item in euangelio secundum Matthaeum:

Omnis arbor non faciens fructum bonum excidetur et in ignem

mittetur. Item illic: Multi mihi dicent in illa die: Domine,

Domine, nonne in tuo nomine prophetauimus et in tuo nomine

daemonia exclusimus et in tuo nomine uirtutes multas fecimus?

et tunc dicam illis: nonuosnoui, recedite a me, operarii iniquitatis.

Item illic: Luceat lux uestra coram hominibus, ut

uideant bona opera uestra et clarificent patrem uestrum qui est

in caelis. Item Paulus apostolus ad Philippenses: Lucete

sicut luminaria in mundo.

Section 27

BAPTIZATVM QVOQVE GRATIAM PERDERE QVAM CONSECVTVS SIT, NISI INNOCENTIAM SERVET.

In euangelio secundum Iohannem: Ecce sanus factus

es: iam noli peccare ne quid tibi deterius fiat. Item Paulus

apostolus ad Corinthios prima: Nescitis quia templum

Dei estis et spiritus Dei habitat in uobis ? si quis templum Dei

uiolauerit, uiolabit illum Deus. Item in Paralipomenon:

Deus uobiscum est, dum estis uos cum ipso. si dereliqueritis

eum, derelinquet uos.

Section 28

NON POSSE IN ECCLESIA REMITTI EI QVI IN DEVM DELIQVERIT.

In euangelio secundum Matthaeum: Qui dixerit uerbum

aduersus filium hominis remittetur illi: qui autem dixerit

aduersus Spiritum sanctum non remittetur illi neque in isto saeculo

neque in futuro. Item secundum Marcum: Omnia peccata

remittentur filiis hominum et blasphemiae. qui autem blasphemauerit

Spiritum sanctum non habet remissionem, sed reus

erit aeterni peccati. Item in Regnorum primo: Si delinquendo

peccet uir aduersus uirum, orabunt pro eo Dominum: si

autem in Deum peccet homo, quis orabit pro eo?

Section 29

DE ODIO NOMTNIS ANTE PRAEDICTVM.

In euangelio secundum Lucam: Et eritis odibiles omnibus

propter nomen meum. Item secundum Iohannem:

Si saeculum uos odit, scitote quoniam me primo odit. si de saeculo

essetis, saeculum quod suum esset amaret: sed quia de saeculo

non estis et ego elegi uos de saeculo, propterea odit uos saeculum.

mementote sermonis quem dixi uobis: non est maior

seruus domino suo. si me persecuti sunt, et uos persequentur.

[Item in Baruch: Veniet enim tempus, et quaeretis me et uos

et qui post uos uenerint, audire uerbum sapientiae et intellectus,

et non inuenietis. nationes autem cupient uidere sapientem praedicantem,

et non obtinget eis: non quia deerit aut deficiet sapientia

huius saeculi terrae, sed neque deerit sermo legis saeculo.

erit enim sapientia in paucis uigilantibus et taciturnis et quietis,

sibi confabulantes et in cordibus suis meditantes, quoniam quidam

eos horrebunt et timebunt ut malos: alii autem nec credunt

uerbo legis altissimi: alii autem ore stupentes non credent et credentibus

erunt contrarii et inpedientes spiritum ueritatis. alii

autem erunt sapientes ad spiritum erroris et pronuntiantes sicut

altissimi et fortis edicta. alii autem personales fidei. alii capaces

et fortes in fide altissimi et odibiles alieno.]

Section 30

QVOD QVTS DEO VOVERIT CITO REDDENDVM.

Apud Salomonem: Prout uoueris uotum Deo, ne moram

feceris reddere illud. Item in Deuteronomio: Si autem uoueris

uotum Domino Deo tuo, non tardabis reddere illud: quia

inquirens requiret illud Dominus Deus tuus a te, et erit in peccatum.

ea quae egredientur per labia tua obseruabis et facies

donum quod locutus es ore tuo. Item in psalmo XLVIIII: Immola

Deo sacrificium laudis et redde altissimo uota tua. inuoca

me in die tribulationis tuae et eripiam te et glorificabis me.

Item in Actibus apostolorum: InpleuitSatanas cor tuum,

mentiri te apud Spiritum sanctum, cum esset fundus in tua potestate?

non hominibus mentitus es sed Deo. Item in Hierem

i a: Maledictus qui facit opera Dei neglegenter.

Section 31

EVM QVI NON CREDIDERIT IAM IVDICATVM ESSE.

In euangelio secundum Iohannem: Qui non crediderit

iam iudicatus est, quia non credidit in nomine unici filii

Dei. hoc autem est iudicium, quoniam lux uenit in saeculum,

et magis dilexerunt tenebras quam lucem. Item in psalmo 1:

Propterea non resurgunt impii in iudicio neque peccatores in consilio

iustorum.

Section 32

DE BONO VIRGINITATIS ET CONTINENTIAE.

In Genesi: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitus

tuos: in tristitia paries filios, et conuersio tua ad uirum

tuum, et ipse tui dominabitur. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Non omnes capiunt uerbum istud, sed illi

quibus datum est. sunt enim spadones qui ex utero matris nati

sunt sic, et sunt spadones qui coacti sunt ab hominibus, et sunt

spadones qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. qui

potest capere capiat. Item secundum Lucam: Filii saeculi

huius generant et generantur. qui autem habuerint dignationem

saeculi illius et resurrectionis a mortuis, non nubunt neque

nubuntur: neque enim incipient mori: aequales enim sunt angelis

Dei, cum sint filii resurrectionis. resurgere autem mortuos Moyses

significat, quomodo dicit in rubo Dominum Deum Abraham et

Deum Isaac et Deum Iacob. Deus non est mortuorum sed uiuorum.

omnes enim illi uiuunt. Item in epistula Pauli apostoli

ad Corinthios prima: Bonum esthomini.mulierem non tangere.

propter fornicationem autem unusquisque uxorem suam habeat

et unaquaeque suum uirum habeat. uxori uir debitum reddat,

similiter et uxor uiro. uxor corporis sui potestatem non

habet sed uir. similiter et uir corporis sui potestatem non habet

sed uxor. nolite fraudare inuicem nisi forte ex consensu ad tempus

ut uacetis orationi: et iterum ad id ipsum reuertimini, ne

uos temptet Satanas propter incontinentiam uestram. hoc dico

secundum indulgentiam, non secundum imperium. nam uolo

omnes homines sic esse ut me. sed unusquisque proprium habet

donum a Deo, alius sic, alius autem sic. Item illic: Caeleps

cogitat ea quae sunt Domini, quomodo placeat Deo. qui autem

matrimonium coniuncxit, cogitat ea quae sunt huius mundi,

quomodo placeat uxori. sic et mulier et uirgo innupta cogitat ea

quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore et spiritu. quae autem

nupsit cogitat de his quae sunt mundi, quomodo placeat uiro.

Item in Exodo cum praecepisset Deus Moysi, ut

sanctificaret populum in diem tertium, sanctificauit

ille et adiecit: Estote parati tribus diebus: non accedetis

ad mulieres. Item in Regnorum primo: Et respondit

sacerdos ad Dauid et dixit: non sunt panes profani in manu mea,

nisi panis sanctus unus. si obseruati sunt pueri a muliere, manducabunt.

Item in Apocalypsi: Hi sunt qui cum mulieribus

se non coinquinauerunt: uirgines enim permanserunt. hi sunt

qui secuntur Agnum, quocumque uadit.

Section 33

NIHIL PATREM IVDICARE SED FILIVM ET PATREM AB EO NON HONORIFICARI, A QVO NON HONORIFICETVR FILIVS.

In euangelio secundum Iohannem: Nihil pater iudicat,

sed iudicium omne filio dedit, ut omnes honorificent filium, sicut

honorificant patrem. qui non honorificat filium non honorificat

patrem qui misit eum. Item in Genesi: Et Dominus pluit

super Sodomam et Gomorram sulphur et ignem de caelo a Domino.

Item in psalmo LXXI: Deus iudicium tuum regi da et

iustitiam tuam filio regis, iudicare populum tuum in tua iustitia.

Section 34

FIDELEM GENTILITER VIVERE NON OPORTERE.

Apud Hieremiam: Haec dicit Dominus: secundum uias

gentium ne ambulaueritis. De hoc ipso quod segregare

se quis debeat a gentibus ne sit socius culpae et

fiat particeps plagae item in Apocalypsi: Et audiui

aliam uocem de caelo dicentem: exi de ea, populus meus, ne

particeps sis delictorum eius et ne perstringaris plagis eius: quoniam

delicta eius usque ad caelum peruenerunt et meminit Dominus

Deus iniquitates eius. ideo reddet ei dupla, et in quo poculo

miscuit, duplum remixtum est ei: et in quantum se clarificauit

et deliciarum habuit, in tantum dabitur ei cruciatus et

luctus. quoniam in corde suo dicit: regina sum et uidua non sum

nec luctum uisura sum, propterea una hora plagae eius aduenient,

mors, luctus et fames, et igni cremabitur, quia fortis

Dominus Deus qui eam iudicabit. et flebunt et plangent se in ea

reges terrae qui cum ea fornicati sunt et in deliciis conuersati

sunt. Item apud Esaiam: Exite de medio eorum, qui portatis

uasa Domini.

Section 35

DEVM AD HOC PATIENTEM ESSE VT NOS PAENITEAT PECCATI NOSTRI ET EEFOEMEMVB.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Ne dixeris: peccaui,

et quid accidit mihi triste? est enim altissimus patiens

redditor. Item apostolus ad Romanos: An numquid opulentiam

bonitatis eius et sustinentiam et patientiam contemnis.

ignorans quia bonitas Dei in paenitentiam te adducit? tu autem

secundum duritiam tuam et cor inpaenitens thesaurizas tibi iram

in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei qui reddet unicuique

secundum opera sua.

Section 36

MVLIEREM ORNARI SAECVLABITEB NON DEBERE.

In Apocalypsi: Et uenit unus ex septem angelis habentibus

phialas et adgressus est me dicens: ueni, ostendam tibi

damnationem meretricis magnae sedentis super aquas multas,

cum qua fornicati sunt reges terrae. et uidi mulierem sedentem

super bestiam. et mulier illa amicta erat pallium purpureum

et coccineum et adornata erat auro et lapidibus pretiosis

et margaritis tenens poculum aureum in manu sua plenum

exsecrationum et inmunditiae et fornicationis totius terrae.

Item ad Timotheum: Sint mulieres uestrae cum uerecundia

et pudicitia, conponentes se non in tortis crinibus neque

auro neque margaritis aut ueste pretiosa, sed ut decet

mulieres promittentes castitatem per bonam conuersationem.

Item Petrus apostolus ad Ponticos: Sit in muliere

non exterior ornamenti aut auri aut uestis cultus sed cultus

cordis. Item in Genesi: Thamar cooperuit se pallio et adornauit,

et cum adspexisset eam ludas, uisum est ei meretricem

esse.

Section 37

FIDELEM NON OPORTERE OB ALIA DELICTA NISI OB NOMEN SOLVM PVNIBI.

Petrus apostolus ad Ponticos: Nec quisquam uestrum.

tamquam fur aut homicida patiatur aut tamquam maleficus aut

curas alienas agens, sed tamquam christianus.

Section 38

SERVVM DEI INNOCENTEM ESSE DEBERE NE INCIDAT IN POENAM SAECVLAREM.

Paulus apostolus ad Romanos: Vis non timere potestatem

P quod bonum est fac, et habebis laudem ex ea.

Section 39

DATVM NOBIS ESSE EXEMPLVM VIVENDI IN CHEISTO.,

In epistula Petri apostoli ad Ponticos: Christus passus

est pro nobis relinquens uobis exemplum, ut sequamini uestigia

eius qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in

ore eius: qui cum malediceretur, non remaledixit, cum pateretur,

non minabatur, tradebat autem se iudici iudicanti iniuste.

Item Paulus apostolus ad Philippenses: Qui in figura

Dei constitutus non rapinam arbitratus est esse se aequalem

Deo, sed se exinaniuit formam serui accipiens, in similitudine

hominis factus et habitu inuentus ut homo. humiliauit se factus

oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod

Deus exaltauit illum et donauit illi nomen, ut sit super omne

nomen, ut in nomine Iesu omnes genu curuent caelestium et terrestrium

et infernorum et omnis lingua confiteatur, quia Dominus

Iesus in gloria est Dei patris. Item in euangelio secundum

Iohannem: Si ego laui pedes uestros magister et dominus,

et uos debetis aliorum pedes lauare, exemplum enim dedi

nobis, ut sicut ego feci et uos aliis faciatis.

Section 40

NON IACTANTER NEC TVMVLTVOSE OPERAJTDVM.

In euangelio secundum Matthaeum: Nesciat sinistra

tua quid faciat dextera tua, ut sit eleemosyna tua in abscondito,

et pater tuus qui uidet in absconso reddet tibi. Item illic:

Cum facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae

faciunt in uicis et synagogis, ut clarificentur ab hominibus.

amen dico uobis, perceperunt mercedem suam.

Section 41

INEPTE ET SCVSBILITEB NON LOQVENDVM.

Paulus apostolus ad Ephesios: Stultiloquium et scurrilitas

quae ad rem non pertinet nec nominetur in nobis.

Section 42

FIDEM TOTVM PRODESSE, ET TANTVM NOS POSSE QVANTVM CREDIMVS.

In Genesi: Et credidit Abraham Deo, et deputatum est

illi ad iustitiam. Item apud Esaiam: Et si non credideritis,

neque intellegetis. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Modicae fidei, ad quid dubitasti? Item

illic: Si habueritis fidem tamquam granum sinapis, dicetis

monti huic: transi hinc illuc, et transibit, et nihil inpossibile

erit uobis. Item secundum Marcum: Omnia quaecumque

oratis et petitis credite quia accipietis , et erunt uobis. Item

illic: Omnia possibilia credenti. Item apud Abbacuc: Iustus

autem ex fide mea uiuit. Item in Daniele Ananias, Azarias,

Misahel credentes liberati sunt de flamma.

Section 43

POSSE EVM STATIM CONSEQVI QVI VERE CREDIDERIT.

In Actibus apostolorum: Ecce aqua: quid est quod me

inpediat tingui? tunc dixit Philippus: si credis ex toto corde

tao, licet.

Section 44

FIDELES INTER SE DISCEPTANTES NON DEBERE GENTILEM IVDICEM EXPERIRI.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Audet quisquam

uestrum aduersus alterum negotium habens disceptare apud

iniustos et non apud sanctos? nescitis quia sancti mundum iudicabunt?

Item illic: Iam quidem in totum delictum in uobis

est, quia iudicia habetis inuicem. quare non magis iniuriam

sustinetis ? quare non magis fraudem patimini? sed uos iniuriam

facitis et fraudatis et hoc fratribus. aut nescitis quoniam iniusti

regnum Dei non consequentur?

Section 45

SPEM FVTVRORVM ESSE, ET IDEO FIDEM CIRCA EA QVAE PROMISSA SVNT PATIENTEM ESSE DEBERE.

Paulus apostolus ad Romanos: Spe saluati sumus. spes

autem quae uidetur non est spes. quod enim uidet quis, quid

sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam

expectamus.

Section 46

MVLIEREM IN ECCLESIA TACERE DEBERE.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Mulieres

uestrae in ecclesiis taceant. si quae autem quid discere uolunt,

domi uiros suos interrogent. Item ad Timotheum: Mulier

cum silentio discat in omni subiectione. docere autem mulieri

non permittitur neque dominari uiro suo [sed esse in silentio].

Adam enim primus formatus est, deinde Eua: et Adam seductus

non est, mulier autem seducta est.

Section 47

DELICTO ET MERITO NOSTEO FIERI, VT LABOKEMVS NEC DEI OPEM IN OMNIBVS SENTIAMVS.

Apud Osee: Audite sermonem Domini, filii Israel: quia

iudicium est Domino aduersus incolas terrae, quod neque misericordia

neque ueritas neque agnitio Dei sit super terram: exsecratio

et mendacium et caedes et furtum et adulterium diffusum

est super terram: sanguinem sanguini supermiscent. idcirco terra

lugebit cum uniuersis incolis suis, cum bestiis agri, cum serpentibus

terrae, cum uolatilibus caeli, et deficient pisces maris, ut nemo

iudicet, nemo reuincat. Item apud Esaiam prophetam:

Numquid non ualet manus Domini ut saluos faciat, aut grauabit

aurem ut non exaudiat ? sed peccata uestra inter uos et Deum

separant, et propter peccata uestra auertit faciem a uobis ne

misereatur. manus enim uestrae inquinatae sunt sanguine et digiti

uestri in peccatis: labia autem uestra locuta sunt facinus, et lingua

uestra iniustitiam meditatur. nemo loquitur uera, neque est

iudicium uerum. fidunt in uanis et locuntur inania, qui parturiunt

dolorem et pariunt facinus. Item apud Sophoniam:

Defectione deficiat a facie terrae, dicit Dominus. deficiat homo

et pecudes, deficiant uolucres caeli et pisces maris, et auferam

iniquos a facie terrae.

Section 48

NON FAENERANDVM.

In psalmo XIIII: Qui pecuniam non dedit ad usuram et

munera super innocentes non accepit: qui facit haec non mouebitur

in aeternum. Item apud Ezechielem: Homo autem

qui erit iustus hominem non opprimet et pignus debitoris reddet

et rapinam non rapiet: panem suum esurienti dabit et nudum.

operiet et pecuniam suam in usuram non dabit. Item in Deuteronomio:

Non faenerabis fratri tuo usuram pecuniae et usuram

ciborum.

Section 49

INIMICOS QVOQVE DILIGENDOS.

In euangelio secundum Lucam: Si diligitis qui uos

diligunt, quae est uobis gratia? et peccatores enim diligunt eos

qui se diligunt. Item in euangelio secundum Matthaeum:

Diligite inimicos uestros et orate pro his qui uos persecuntur,

ut sitis filii patris uestri qui est in caelis, qui solem suum

oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos.

Section 50

SACRAMENTVM FIDEI NON ESSE PROFANANDVM.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Inaures inprudentis

noli quicquam dicere, ne quando audierit, inrideat sensatos sermones

tuos. Item in euangelio secundum Matthaeum:

Ne dederitis sanctum canibus neque miseritis margaritas uestras

ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis et conuersi

elidant uos.

Section 51

QVOD NEMO IN OPERE SVO EXTOLLI DEBEAT.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Noli te extollere

in faciendo opere tuo. Item in euangelio secundum Lucam:

Quis uestrum habens seruum arantem aut pastorem uenienti

de agro dicit: continuo transi, recumbe? sed dicit illi:

para aliquid quod cenem et adcingere et ministra mihi, donec

manducem et bibam, et postea tu manducabis et bibes. numquid

habet gratiam seruo illi, quia fecit quae ei imperata sunt?

sic itaque et uos, cum feceritis quae uobis imperata sunt, dicite:

serui inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus.

Section 52

CREDENDI VEL NON CREDENDI LIBERTATEM IN ARBITRIO POSITAM.

In Deuteronomio: Ecce dedi ante faciem tuam uitam et

mortem, bonum et malum. elige uitam ut uiuas. Item apud

Esaiam: Et si uolueritis et audieritis me, bona terrae edetis:

si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet.

os enim Domini locutum est ista. Item in euangelio secundum

Lucam: Regnum Dei intra uos est.

Section 53

DEI ARCANA PERSPICI NON POSSE, ET IDEO FIDEM NOSTRAM SIMPLICEM ESSE DEBERE.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Videmus nunc

per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. nunc

scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum.

Item apud Salomonem in Sapientia: Et in simplicitate

cordis quaerite Deum. Item apud eundem: Qui ambulat

simpliciter ambulat confidenter. Item illic: Noli esse sapiens

multum et noli argumentari plus quam oportet. Item

apud eundem: Altiora te ne quaesiueris et fortiora te ne perscrutaueris.

Item apud Esaiam: Vae qui arguti sunt in semet *

ipsis. Item in Machabaeis: Daniel in sua simplicitate liberatus

est de ore leonum. Item Paulus apostolus ad Romanos:

s o altitudo diuitiarum et sapientiae et scientiae Dei! quam

inexcrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius ! quis .

enim cognouit sensum Domini aut quis consiliarius eius fuit aut

quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso et per

ipsum et in ipso omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Item

ad Timotheum: Stultas autem et ineruditas quaestiones deuita

sciens quia lites generant. seruum autem Domini non oportet

litigare sed mitem esse ad omnes.

Section 54

NEMINEM SINE 8OKDE ET SINE PECCATO ESSE. *

Apud Iob: Quis enim mundus a sordibus? nec unus, etiam

si unius diei sit uita eius in terra. Item in psalmo L: Ecce

enim in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me

mater mea. Item Iohannes apostolus: Si dixerimus quia

peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in nobis

non est.

Section 55

NON HOMINIBVS SED DEO PLACENDVM.

In psalmo LII: Qui hominibus placent confusi sunt, quoniam

Deus nihil fecit illos. Item Paulus apostolus ad Galatas:

Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem.

Section 56

DEVM NIHIL LATERE EX HIS QVAE OEBVNTVS.

In Sapientia Salomonis: In omni loco speculantur oculi

Dei bonos et malos. Item in Hieremia: Ego Deus adproximans

et non Deus de longinquo. si absconditus fuerit homo in

abscondito, ergo ego non uidebo eum? nonne caelum et terram

ego impleo, dicit Dominus? Item in Regnorum primo:

Homo uidet in facie, Deus autem in corde. Item in Apocalypsi:

Et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutator renis

et cordis, et dabo unicuique uestrum secundum opera uestra.

Item in psalmo XVIII: Delicta quis intellegit? ab occultis

meis munda me, Domine. Item Paulus apostolus ad Corinthios

secunda: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal

Christi, ut reportet unusquisque sui corporis propria secundum

quae egit, siue bona siue mala.

Section 57

FIDELEM EMENDARI ET BESESVARI.

In psalmo CXVII: Castigans castigauit me Dominus et morti

non tradidit me. Item in psalmo LXXXVIII: Visitabo in

uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum. misericordiam

autem meam non auertam ab eis. Item apud Malachiam:

Et sedebit conflans et expurgans sicut aurum et argentum

et emundabit filios Leui. Item in euangelio: Non exies

inde, donec reddas nouissimum quadrantem.

Section 58

NEMINEM CONTRISTAEI MORTE DEBERE, CVM SIT IN VIVENDO LABOR ET PERICVLVM, IST MORIENDO PAX ET RESVRGENDI SECVRITAS:

In Genesi: Tunc dixit Deus ad Adam: quia exaudisti uocem mulieris tuae et manducasti ex illa arbore, de qua sola praeceperam

tibi ne manducares, maledicta terra erit in omnibus operibus

tuis. in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae

tuae. spinas et tribulos eiciet tibi, et edes pabulum agri in sudore

uultus tui. edes panem tuum, donec reuertaris in terram,

de qua sumptus es: quoniam terra es et in terram ibis. Item illic: Et conplacuit Enoch Deo, et non est inuentus postmodum,

quia Deus illum transtulit. Item apud Esaiam: Omnis caro

faenum et omnis claritas eius ut flos faeni. aruit faenum et 1108

decidit. uerbum autem Domini manet in aeternum. Item apud

Ezechielem: Dicunt: arida facta sunt ossa nostra, periit spes

nostra, expirauimus, propterea propheta et dic: haec dicit Dominus:

ecce ego aperio monumenta uestra et educam uos de monumentis

uestris et inducam uos in terram Israel. dabo spiritum .

meum in uos, et uiuetis. et ponam uos in terra uestra, et cognoscetis

quoniam ego Dominus locutus sum et faciam, dicit

Dominus. Item in Sapientia Salomonis: Raptus est, ne

malitia mutaret intellectum illius. placita enim erat Deo anima

illius. Item in psalmo LXXXTTT: Quam amabilia sunt

tabernacula tua, Domine uirtutum. concupiscit et deficit anima mea

in atria Domini. Item Paulus apostolus ad Thessalonicenses:

Nolumus uos ignorare, fratres, de dormientibus, ne

contristemini sicut et ceteri qui non habent spem. si enim credimus

quia Iesus mortuus est ?t resurrexit, sic et Deus eos qui

dormierunt in Iesu adducet cum eo. Item ad Corinthios

prima: Stulte, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi mortuum

fuerit. Item illic: Stella ab stella differt in claritate, ita et

resurrectio. seminatur corpus in corruptione, surgit sine corruptela:

seminatur in ignominia, resurgit in gloria: seminatur in

infirmitate, resurgit in uirtute: seminatur corpus animale, surgit

spiritale. Item illic: Oportet enim corruptiuum istud induere

incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem.

[cum autem corruptiuum hoc induerit immortalitatem et mortale

hoc induerit incorruptionem,] tunc fiet uerbum quod scriptum

est: absorpta est mors in contentionem. ubi est, mors, aculeus

tuus? ubi est, mors, contentio tua? Item in euangelio

secundum Iohannem: Pater, quos mihi dedisti, uolo ut

ubi ego fuero et ipsi sint mecum et uideant claritatem meam

quam mihi dedisti ante constitutionem mundi. Item secundum

Lucam: Nunc dimittis seruum tuum, Domine, secundum

uerbum tuum in pace, quia uiderunt oculi mei salutare tuum.

Item secundum Iohannem: Si me dilexissetis, gauderetis

quoniam eo ad patrem, quia pater maior me est.

Section 59

DE IDOLIS QVAE GENTILES DEOS PVTANT.

In Sapientia Salomonis: Omnia idola nationum aestimauerunt

deos, quibus neque oculorum uisus est ad uidendum neque

nares ad percipiendum spiritum neque aures ad audiendum nec

digiti in manibus ad tractandum, sed et pedes eorum pigri ad

ambulandum. homo enim fecit illos, et qui spiritum mutuatus

est is finxit illos. nemo autem sibi similem homo poterit deum

fingere. cum sit enim mortalis, mortuum fingit manibus iniquis.

melior est autem ipse his quos colit: quoniam ipse quidem uixit,

illi numquam. Item illic: Neque operibus adtendentes agnouerunt

quis esset artifex, sed aut ignem aut spiritum aut citatum

aerem aut gyrum stellarum aut nimiam aquam aut solem

aut lunam rectores orbis terrae deos putauerunt: quorum si propter

speciem hoc aestimauerunt, sciant quanto his Dominus sit

speciosior: aut si uirtutes et opera eorum mirati sunt, intellegant

ab ipsis quoniam qui haec constituit fortia fortior est illis.

Item in psalmo CXXXIIII: Simulacra gentium argentum et

aurum, opera manuum hominum. os habent et non loquentur,

oculos habent et non uidebunt, aures habent et non audient, neque

enim est spiritus in ore ipsorum. similes illis fiant omnes

qui faciunt ea [ et omnes qui confidunt in illis]. Item in

psalmo XCV: Quoniam omnes dii gentium daemonia: Dominus

uero caelos fecit. Item in Exodo: Non facietis uobis deos

aureos neque deos argenteos. Et rursum: Non facies tibi idolum

nec cuiusquam similitudinem. [Item in Hieremia: Haec

dicit Dominus: secundum uias gentium nolite incedere et a signis

caeli ne timueritis, quia timent illa in personis suis, quia legitima

gentium uacua sunt. lignum de saltu excisum, opus fabri,

et conflatum aurum et argentum speciose conposita sunt, in malleis

et in clauis confirmauerunt illa et non mouebuntur, quia

confixibilia sunt argentum adpositum est a Tharsis. uenit aurum

Moab. opera artificum omnia. hyacinthum et purpuram uestiunt

ea. tollentes tollunt illa, quia non prodient. nolite timere ea,

quia malum non facient et bonum non est in illis. sic dicite:

dii qui caelum et terram non fecerunt pereant a terra et de sub

caelo isto. exhorruit caelum in hoc et obhorruit multo magis uehementer,

dicit Dominus. haec maligna fecit plebs mea. dereliquerunt

me fontem aquae uiuae, et foderunt sibi lacus contritos

qui non poterant aquam continere. uerberauit te derelictio tua

et nequitia tua accusabit te. et scito et uide quoniam amarum

tibi erit quod dereliqueris me, dicit Dominus Deus tuus, et non

speraueris in me, dicit Dominus Deus tuus, quia in saeculum

contribulasti iugum tuum et dirupisti uincula tua, et dixisti: non

seruiam, sed ibo super omnem montem excelsum et super omnem

collem altum et super omne lignum umbrosum. ibi confundar in

fornicatione. ligno dixerunt quia pater meus es tu, et lapidi: tu

genuisti me. et conuerterunt ad me dorsum et non faciem suam.

In Esaia: Cecidit Bel, dissolutus est draco. facta sunt sculptilia

eorum ut bestiae et pecora. auferetis illa conligata quasi sarcinam

laborantes et esurientes et non ualentes. Et iterum: Soluti

simul non poterunt saluari de bello. ipsi autem captiui ducti

sunt tecum. Et iterum: Cui me adsimilastis? uidete, conicite

quia erratis corde qui conmittitis aurum de sacculo et argentum

in statera ponderatis in pondera conducentes artificem. fecerunt

manu facta et inclinantes se adorauerunt illud: ferunt illa

umeris et sic ambulant. si autem posuerint illa, loco manebunt

et non mouebuntur: et si qui clamauerint ad illa, non audient

et a malis non saluabunt eos. Item in Hieremia: Dominus

qui fecit caelum et terram in uirtute correxit orbem in

sua prudentia et sua sapientia extendit caelum et multitudinem

aquarum in caelo, perduxit nubes ab extremo terrae, fulgura in

pluuiam fecit. et eiecit uentos de thesauris suis. infatuatus est

omnis homo ab scientia sua, confusus est omnis artifex in sculptilibus

suis, quia falsum conflauit. non est spiritus in illis. uacua

sunt opera inlusa, in tempore conspectionis illorum peribunt.

Et in Apocalypsi: Et sextus angelus tuba cecinit. et audiui

unum ex quattuor angulis arcae aureae quae est in conspectu Dei

dicentem sexto angelo qui habebat tubam: solue quattuor angelos

ligatos super flumen magnum Euphratem. et soluti sunt quattuor

angeli qui erant parati in horam et diem et mensem et

annum, ut occiderent tertiam partem hominum. et numerus exercituum

equestrium dismiriades myriadon: audiui numerum eorum.

et sic uidi equos in uisu et sedentes super eos habentes loricas

igneas et hyacinthinas et sulphureas, et capita equorum f, et ex

ore eorum exiit ignis et fumus et sulphur. a tribus plagis istis

occisa est tertia pars hominum ex igne et fumo et sulphure quod

exiit de ore eorum: nam uis equorum in ore eorum est et in caudis

eorum. caudae enim eorum similes anguibus, habentes

capita, et in eis nocent. et reliqui hominum qui non sunt occisi

in istis plagis nec paenitentiam egerunt opera factorum manuum

suarum, ut non adorent daemonia et idola id est simulacra

aurea et argentea et aerea et lapidea et lignea, quae neque

uidere possunt neque ambulare: et non egerunt paenitentiam homicidiorum

suorum neque fornicationis suae neque factorum

suorum. Item illic: Et tertius angelus secutus est eos dicens

in uoce magna: si quis adorat bestiam et simulacrum eius, et

accepit inscriptionem in fronte sua aut super manum suam, is

bibet de uino irae eius et punietur igne et sulphure sub oculis

angelorum sanctorum et sub oculis agni, et fumus tormentorum

eorum in saecula saeculorum ascendet].

Section 60

ClBORVM NIMIAM CONCVPISCENTIAM NON ADPETENDAM.

Apud Esaiam: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.

non remittetur uobis peccatum istud, quoadusque moriamini.

Item in Exodo: Et consedit populus manducare et

bibere, et surrexerunt ludere. Item Paulus apostolus ad

Corinthios prima: Esca nos non commendat Deo: neque si

manducauerimus, abundabimus, neque si non manducauerimus,

egebimus. Item illic: Cum conuenitis ad manducandum, inuicem

expectate. si quis esurit, domi manducet, ut non in iudicium

conueniatis. Item ad Romanos: Non est regnum Dei

esca et potus, sed iustitia et pax et gaudium in Spiritu sancto.

Item in euangelio secundum Iohannem: Ego cibum

habeo manducare quem uos non nostis. meus cibus est ut faciam

uoluntatem eius qui me misit et perficiam opus eius.

Section 61

POSSIDENDI CONCVPISCENTIAM ET PECVNIAM NON ADPETENDAM.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Qui diligit argentum

non satiabitur argento. Item in Prouerbiis: Captans

annonam maledictus in plebe est. benedictio autem in eius capite

est qui communicat. Item in Esaia: Vae qui coniungunt

domum ad domum et agrum agro continuant, ut auferant proximo

aliquid. numquid habitabitis soli super terram? Item apud

Sophoniam: Aedificabunt domos et non inhabitabunt, et instituent

uineas et non bibent uinum earum, quia prope est dies

Domini. Item in euangelio secundum Lucam: Quid

enim prodest homini, si totum orbem lucretur et animae suae

detrimentum patiatur? Item illic: Dixit autem illi Deus:

stulte, hac nocte expostulatur anima tua. quae ergo parasti, cuius

erunt? Item illic: Commemorare quoniam percepisti bona in

uita tua, Lazarus autem mala. nunc hic consolatur, tu autem

cruciaris. Item in Actibus apostolorum: Dixit autem Petrus

ad eum: argentum quidem et aurum non est mihi: quod

autem habeo hoc tibi do. in nomine Iesu Christi Nazareni surge

et ambula. et adprehensa manu eius dextera eleuauit eum. Item

ad Timotheum prima: Nihil intulimus in hunc mundum,

uerum nec auferre possumus. habentes itaque uictum et uestitum

his contenti simus. qui autem uolunt diuites fieri incidunt in

temptationem et laqueum diaboli et desideria multa et nocentia

quae mergunt hominem in perditionem et in interitum. radix

enim omnium malorum est cupiditas quam quidam adpetentes

naufragauerunt a fide et inseruerunt se doloribus multis.

Section 62

MATRIMONIVM CVM GENTILIBVS NON IVNGENDVM.

ApudTobiam: Yxorem accipe ex semine parentum tuorum

et noli sumere alienam uxorem quae non est ex tribu parentum b

tuorum. Item in Genesi mittit puerum suum Abraham,

ut de semine suo accipiatur Rebecca filio eius

Isaac. Item in Esdra satis non fuit Deo, cum uastarentur

Iudaei, nisi alienigenas uxores cum filiis

quoque, quos ex illis procreauerant, dereliquissent.

Item apostolus Paulus ad Corinthios prima: Mulier

alligata est, quamdiu uiuit uir eius. si autem dormierit, liberata

est: cui uult nubat, tantum in Domino. beatior autem erit, si

sic permanserit. Item ad Corinthios prima: Nescitis quia

corpora uestra membra Christi sunt? auferens membra Christi

faciam membra meretricis ? [absit.] aut nescitis quia qui coniungit

se meretrici unum corpus est? erunt enim duo in carne una.

qui autem coniungit se Domino unus spiritus est. Item ad

Corinthios secunda: Nolite coniungi cum infidelibus. quae

autem participatio est iustitiae et iniquitati? aut quae

communicatio est lumini ad tenebras? Item de Salomone in Basilion

tertio: Et auerterunt uxores alienigenae cor eius post deos suos.

Section 63

GRAVIVS DELICTVM ESSE FORNICATIONIS.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Omne delictum

quodcumque fecerit homo extra corpus est. qui autem fornicatur

in corpus suum peccat. [non estis uestri: emti enim estis

pretio magno. clarificate et portate Dominum in corpore uestro].

Section 64

QVAE SINT CARNALIA QVAE MORTEM PARIANT ET QVAE SPIRITALIA QVAE AD VITAM DVCANT.

Paulus apostolus ad Galatas: Caro enim concupiscit

aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem. haec enim inuicem

aduersantur sibi, ut non quae uultis ipsa faciatis. manifesta

autem sunt facta carnis, quae sunt adulteria fornicationes, inmunditiae,

spurcitiae, idololatria, ueneficia, homicidia, inimicitiae,

contentiones, aemulationes, animositates, prouocationes,

simultates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comissationes

et his similia: qui talia agunt regnum Dei non possidebunt.

fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, magnanimitas,

bonitas, fides, mansuetudo, continentia, castitas.

qui enim Christi sunt carnem suam crucifixerunt cum uitiis et

concupiscentiis.

Section 65

OMNIA DELICTA IN BAPTISMO DEPONI.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Neque forni

neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque

masculorum concubitores neque fures neque fraudulenti neque

ebriosi neque maledici neque raptores regnum Dei consequentur.

et haec quidem fuistis: sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed

iustificati estis in nomine Domini Iesu nostri Christi et in spiritu

Dei nostri.

Section 66

DISCIPLINAM DEI IN ECCLESIASTICIS PRAECEPTIS OBSERVANDAM.

Apud Hieremiam: Et dabo uobis pastores secundum cor

meum, et pascent uos pascentes cum disciplina. Item apud

Salomonem in Prouerbiis: Fili, ne neglexeris disciplinam

Dei neque defeceris ab eo correptus. quem enim diligit Deus,

corripit. Item in psalmo II: Adprehendite disciplinam, ne

quando irascatur Dominus et pereatis a uia iusta: cum exarserit

in breui ira eius, beati omnes qui confidunt in eo. Item in

psalmo XLVIIII: Peccatori autem dicit Deus: Quare tu enarras

iustitias meas et sumes testamentum meum per os tuum ? tu uero

odisti disciplinam et proiecisti sermones meos post te. Item

apud Salomonem: Disciplinam qui abicit infelix est.

Section 67

PBAEDICTVM QVOD DISCIPLINAM SANAM ASPEENATVRI ESSENT.

Paulus apostolus ad Timotheum secunda: Erittempus,

quando sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum

sua desideria coaceruabunt sibi magistros prurientes in audiendo

[scalpentes aures]. et a ueritate quidem auditum auertent, ad

fabulas autem conuertentur.

Section 68

RECEDENDVM AB EO QVI INORDINATE ET CONTRA DISCIPLINAM VIVAT.

Paulus apostolus ad Thessalonicenses: Praecipimus

autem uobis in nomine Domini nostri Iesu Christi, ut discedatis ab

omnibus fratribus ambulantibus inordinate et non secundum traditionem

quam acceperunt a nobis. Item in psalmo XLVIIII:

Si uidebas furem, simul cum eo concurrebas et cum adulteris

portionem tuam ponebas.

Section 69

NON IN SAPIENTIA MVNDI NEC IN ELOQVENTIA ESSE EEGNVM DEI SED IN FIDE CRVCIS ET VIRTVTE CONVERSATIONIS.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Misit me

Christus adnuntiare, non in sermonis sapientia, ne inanis fiat

crux Christi. uerbum enim crucis stultitia est his qui pereunt,

his autem qui saluantur uirtus Dei est. scriptum est enim:

perdam sapientiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo.

ubi sapiens, ubi scriba, ubi conquisitor saeculi huius?

nonne stultam fecit Deus sapientiam huius mundi ? quoniam quidem

in sapientia Dei non cognouit mundus per sapientiam Deum,

conplacuit Deo per stultitiam praedicationis saluare credentes:

quoniam Iudaei signa desiderant et Graeci prudentiam quaerunt.

nos autem praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem

scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem uocatis Iudaeis

et Graecis Christum Dei uirtutem et Dei sapientiam. Item

illic: Nemo se decipiat. si quis putat sapientem se esse in uobis,

saeculo huic stultus fiat ut sit sapiens. sapientia enim huius

mundi stultitia est apud Deum. scriptum est enim: conprehendens

sapientes in astutia ipsorum. Item illic: Dominus cognouit

cogitationes sapientium, quia uanae sunt.

Section 70

PARENTIBVS OBSEQVENDVM.

Paulus apostolus ad Ephesios: Filii, obsequentes estote

parentibus uestris. hoc enim est iustum. honora patrem tuum et

matrem, quod est mandatum primum in promissione, ut bene

sit tibi et sis longaeuus super terram.

Section 71

PATRES QVOQVE ASPEROS ESSE CIRCA FILIOS NON OPORTERE.

Paulus apostolus ad Ephesios: Et uos, patres, nolite

ad iracundiam prouocare filios uestros, sed nutrite eos in disciplina

et correptione Domini.

Section 72

SERVOS CVM CREDIDERINT PLVS DOMINIS CARNALIBVS SERVIRE DEBERE.

Paulus ad Ephesios: Serui, obaudite dominis carnalibus

cum timore et tremore, in simplicitate cordis uestri sicut Christo,

non ad oculum seruientes quasi hominibus placentes, sed quasi

serui Christi.

Section 73

ITEM DOMINOS MITIORES ESSE DEBERE.

Paulus apostolus ad Ephesios: Et uos, domini, eadem

facite ad eos remittentes minas, scientes quia et uester et ipsorum

dominus est in caelis, et personarum acceptio non est apud

illum.

Section 74

VIDVAS PROBATAS QVASQVE HONORANDAS.

Paulus apostolus ad Timotheum prima: Viduas honora,

quae uere uiduae sunt. quae autem in deliciis est, uiuens

mortua est. Item illic: Adulescentiores autem uiduas deuita.

cum enim deliciatae fuerint in Christo, nubere uolunt habentes

damnationem, quoniam primam fidem reprobauerunt.

Section 75

SVORVM ET MAXIME FIDELIVM CVRAM PLVS VNVMQVEMQVE HABERE DEBERE.

Paulus apostolus ad Timotheum prima: Si quis

autem suorum et maxime domesticorum non agit curam, fidem

denegat et est deterior infideli. Item apud Esaiam: Si

uideris nudum, uesti et domesticos seminis tui non despexeris.

De quibus domesticis in euangelio dictum est: Si

patremfamilias dixerunt Beelzebul, quanto magis domesticos

eius.

Section 76

MAIOREM NATV NON TEMERE ACCVSANDVM.

Paulus apostolus ad Timotheum prima: Aduersus

maiorem natu accusationem noli recipere.

Section 77

PECCANTEM PVBLICE OBIVRGANDVM.

Paulus apostolus ad Timotheum prima: Peccantem

coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant.

Section 78

CVM HAERETICIS NON LOQVENDVM.

Paulus apostolus ad Titum: Haereticum hominem post

primam correptionem deuita sciens quoniam peruersus est huiusmodi

et peccat et est a semet ipso damnatus. Item Iohannes

apostolus: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis. si

enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Item

ad Timotheum secunda: Sermo eorum ut cancer serpit.

Section 79

INNOCENTEM FIDENTER PETERE ET IMPETRARE.

Iohannes apostolus: Si cor nostrum nos non reprehendat,

fiduciam habemus ad Deum et quodcumque petierimus accipiemus

ab eo. Item in euangelio secundum Matthaeum: Beati

puro corde, quoniam ipsi Deum uidebunt. Item in psalmo

XXIII: Quis ascendit in montem Domini aut quis stabit in loco

sancto eius? innocens manibus et mundo corde.

NLHIL LICERE DIABOLO IN HOMINEM, NISI DEVS PERMISERIT.

Section 80

In euangelio secundum Iohannem dixit lesus: Nullam

haberes aduersus me potestatem, nisi data esset tibi desuper.

Item in Regnorum tertio: Et excitauit Dominus satanam

ipsi Salomoni. Item in Iob prius Deus permisit, et sic

diabolo licuit. Item in euangelio Dominus ante permittit

dicendo Iudae: Quod facis fac citius. Item apud

Salomonem in Prouerbiis: Cor regis in manu Dei.

Section 81

MERCEDEM MERCENNARIO CITO REDDENDAM.

In Leuitico: Non dormiet merces mercennarii tui apud te usque

in mane.

NON AVGVRANDVM.

In Deuteronomio: Non ominemini neque auguremini.

Section 82

CLRRVM NON HABENDVM.

In Leuitico: Non facietis cirrum ex coma capitis uestri.

Section 83

NON VELLENDVM.

In Leuitico: Non corrumpetis effigiem barbae uestrae.

Section 84

Section 85

SVRGENDVM, CVM EPISCOPVS AVT PRESBVTER VENIAT.

InLeuitico: A facie senioris exurges et honorabis personam

presbyteri.

Section 86

SCHISMA NON FACIENDVM, ETIAMSI IN VNA FIDE ET IN EADEM TRADITIONE PERMANEAT QVI RECEDIT.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Scindens ligna

periclitabitur in eis, si exciderit ferrum. Item in Exodo: In

domo una comedetur, non eicietis de domo carnem foras. Item

in psalmo CXXXII: Ecce quam bonum et quam iucundum

habitare fratres in unum. Item in euangelio secundum

Matthaeum: Qui non est mecum aduersus me est, et qui non

colligit mecum spargit. Item Paulus apostolus ad Corinthios

prima: Obsecro autem uos, fratres, per nomen Domini

nostri Iesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes et non sint in

uobis schismata, sitis autem perfecti in eodem sensu et in eadem

sententia. Item in psalmo LXVII: Deus qui habitare facit

unanimes in domo.

Section 87

. FIDELES SIMPLICES CVM PRVDENTIA ESSE DEBERE.

In euangelio secundum Matthaeum: Estote prudentes

sicut serpentes et simplices sicut columbae. Item illic: Vos

estis sal terrae. si autem sal infatuatum fuerit, in quo salietur?

in nihilum ualet, nisi ut proiciatur foras et conculcetur ab hominibus.

Section 88

FRATREM NON CIECVMVENIENDVM.

Paulus apostolus ad Thessalonicenses prima: Non

circumuenire in negotio fratrem suum, quia ultor est Deus de

his omnibus.

Section 89

SVBITO VENIRE FINEM MVNDI.

Paulus apostolus ad Thessalonicenses prima: Dies

Domini sicut fur in nocte ita adueniet. cum dixerint: pax et securitas,

tunc illis subitaneus ueniet interitus. Item in Actibus

apostolorum: Nemo potest cognoscere tempus aut tempora

quae pater posuit in sua potestate.

Section 90

VXOREM A VIRO NON RECEDERE AVT, SI RECESSERIT, INNVPTAM MANERE.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: His autem

quae nupserunt praecipio, non ego sed Dominus, uxorem a

uiro non recedere, si autem recesserit, manere innuptam aut reconciliari

uiro, et uir uxorem ne dimittat.

Section 91

TANTVM VNVMQVEMQVE TEMPTARI QVANTVM POTEST SVSTINERE.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Temptatio

uos non occupabit nisi humana. fidelis autem. Deus qui non

patietur uos temptari super quod potestis, sed faciet cum temptatione

etiam euadendi facultatem, ut possitis tolerare.

Section 92

NON QVIDQVID LICET ESSE FACIENDVM.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Omnia licent,

sed non omnia expediunt. omnia licent, sed non omnia aedificant.

Section 93

PRAEDICTVM QVOD HAERESES FVTVRAE ESSENT.

Paulus apostolus: Oportet et haereses esse, ut et qui probati

sunt manifesti fiant in uobis.

Section 94

CVM TIMORE ET HONORE EVCHARISTIAM ACCIPIENDAM.

In Leuitico: Anima autem quaecumque manducauerit ex

carne sacrificii salutaris quod est Domini et inmunditia eius

super ipsum est, peribit anima illa de populo suo. Item ad

Corinthios prima: Quicumque manducauerit panem et biberit

calicem Domini indigne reus erit corporis et sanguinis

Domini.

Section 95

BONIS CONVIVENDVM, MALOS AVTEM VITANDOS.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Ne adduxeris impium

in habitaculum iustorum. Item in Ecclesiastico: Viri iusti

sint tibi conuiuae. Item illic: Amicus fidelis medicamentum

uitae et inmortalitatis. Item illic: Longe abesto ab homine

potestatem habente occidendi [et non suspicaberis timorem].

Item illic: Felix qui inuenit amicum uerum et qui enarrat

iustitiam auri audienti. Item illic: Saepi aures tuas spinis et

noli audire linguam nequam. Item in psalmo XVII: Cum

sancto sanctus eris et cum uiro innocente innocens eris et cum

peruerso subuerteris. Item Paulus apostolus ad Corinthios

prima: Conrumpunt mores bonos conloquia mala.

Section 96

FACTIS NON VERBIS OPERANDVM.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Noli citatus esse

in lingua tua et inutilis et remissus in operibus tuis. Item apostolus

ad Corinthios prima: Non in sermone est regnum

Dei sed in uirtute. Item ad Romanos: Non auditores legis

iusti sunt apud Deum, sed factores legis iustificabuntur. Item

in euangelio secundum Iohannem: Qui fecerit et sic docuerit

magnus uocabitur in regno caelorum. Itemsecundum

Matthaeum: Omnis qui audit uerba mea et facit ea similabo

eum uiro sapienti, qui aedificauit domum suam supra petram.

descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et inpegerunt

in domum illam, et non cecidit. fundata enim erat super

petram. et omnis qui audit uerba mea et non facit ea similabo

eum uiro stulto, qui aedificabit domum suam super harenam.

descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti et inpegerunt

in domum illam, et cecidit et facta est ruina domus illius

magna.

Section 97

AD FIDEM ET AD CONSECVTIONEM PROPERANDVM.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Ne tardes conuerti

ad Dominum et ne differas de die in diem. subito enim uenit

ira illius.

Section 98

CATECHVMENVM PECCARE IAM NON DEBERE.

Paulus apostolus ad Romanos: Faciamus mala, dum

ueniunt bona: quorum damnatio iusta est

Section 99

IVDICIVM SECVNDVM TEMPORA FVTVEVM VEL AEQVITATLS ANTE LEGEM VEL LEGIS POST MOVSEN.

Paulus apostolus ad Romanos: Quotquot inique peccauerunt,

inique peribunt. et quotquot in lege peccauerunt, per

legem iudicabuntur.

Section 100

GRATIAM DEI GEATVITAM ESSE DEBERE.

In Actibus apostolorum: Pecunia tua tecum sit in perditionem,

quia existimasti gratiam Dei per pecuniam possideri.

Item in euangelio: Gratis accepistis, gratis date. Item

illic: Domum patris mei domum negotiationis fecistis [et domum

orationis uos fecistis speluncam latronum]. Item apud

Esaiam: Qui sititis ite ad aquam et quotquot non habetis pecuniam

euntes emite et bibite sine pecunia. Item in Apocalypsi:

Ego A et £ 2, initium et finis. ego sitienti dabo de fonte

aquae uiuae gratis. qui uicerit possidebit ea et eorum hereditatem,

et ero eius Deus, et ille erit mihi filius.

Section 101

SPIRITVM SANCTVM IN IGNE FEEQVENTER APPARVISSE.

In Exodo: Et mons Sina fumabat totus, quoniam descenderat

Deus in eum in igne. Item in Actibus apostolorum:

Et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens,

et inpleuit totum locum illum, in quo erant sedentes. et

uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit in unumquemque

illorum: et inpleti sunt omnes Spiritu sancto. Item in

sacrificiis quaecumque accepto habebat Deus descendebat

ignis de caelo qui sacrificia consumeret.

Item in Exodo: In flamma ignis adparuit angelus Domini

de rubo.

Section 102

CORREPTIONEM BONOS QVOSQVE LIBENTER AVDIRE DEBERE.

In Prouerbiis Salomonis: Qui corripit impium odietur

ab eo. corripe sapientem, et diliget te.

Section 103

A MVLTILOQVENTIA TEMPERANDVM.

In Prouerbiis Salomonis: Ex multiloquio non effugies

peccatum, parcens autem labiis sapiens eris.

Section 104

NON MENTIENDVM.

In Prouerbiis Salomonis: Abominatio est Domino labia

mendacia.

Section 105

FREQVENTEE EMENDANDOS QVI DELINQVVNT IN DOMESTICO MINTSTERIO.

In Prouerbiis Salomonis: Qui parcit baculo suo odit

filium suum. Item illic: Ne destiteris paruulum emendare.

Section 106

INIVRIA ACCEPTA PATIENTIAM TENENDAM ET VLTIONEM DEO RELINQVENDAM.

In Prouerbiis Salomonis: Ne dixeris: ulciscar me de

inimico meo sed expecta Dominum, ut tibi auxilio sit. [Item

alibi: Mihi uindictam, ego retribuam, dicit Dominus.] Item

apud Sophoniam: Expecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis

meae in testimonium: quoniam iudicium meum ad congregationes

gentium, ut excipiam reges et effundam super eos

iram meam.

Section 107

NON DETRAHENDVM.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Noli diligere detrahere

ne eradiceris. Item in psalmo XLVIIII: Sedens aduersus

fratrem tuum detrahebas et aduersus filium matris tuae ponebas

scandalum. Item Paulus apostolus ad Romanos:

Optabam ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis.

Item ad Colossenses: De nullo male loqui nec litigiosos

esse.

Section 108

NON ESSE PROXIMO INSIOIANDVM.

Apud Salomonem in Prouerbiis: Qui fodit foueam prorimo

suo incidet in eam ipse.

Section 109

INFIRMOS VISITANDOS.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Ne pigriteris uisitare

infirmum. ex his enim in dilectione firmaberis. Item in

euan\'gelio: Infirmus fui, et uisitastis me: in carcere fui, et

uenistis ad me.

Section 110

SVSVRRONES M4LEDICTOS ESSE.

In Ecclesiastico: Susurrio et bilinguis maledictus, multos

enim turbauit pacem habentes.

SACRIFICIA MALORVM ACCEPTA NON ESSE.

In Ecclesiastico: Dona iniquorum non probat altissimus.

Section 111

Section 112

GRAVIVS IVDICARI DE HIS QVI IN SAECVLO PLVS HABVERINT POTESTATIS.

In Ecclesiastico: Iudicium durissimum in his qui praesunt

fiet. exiguo enim conceditur misericordia, potentes autem

potenter tormenta patientur. Item in psalmo secundo: Et

nunc, reges, intellegite, erudimini qui iudicatis terram.

Section 113

VIDVAM ET PVPILLOS PROTEGI OPORTERE.

Apud Salomonem: Esto pupillis misericors ut pater et pro

uiro matri illorum: et eris uelut filius altissimi, si obaudieris.

Item in Exodo: Omnem uiduam et orphanum non uexabitis.

si autem uexabitis eos et uociferantes exclamauerint ad me, exaudiam

exclamationes eorum et irascar animo et occidam uos gladio:

et erunt uxores uestrae uiduae et filii uestri orphani. Item apud

Esaiam: Iudicate pupillo et iustificate uiduam: etuenite, disputemus,

dicit Dominus. Item apud Iob: Conseruaui egenum

de manu potentis et pupillo cui non erat adiutor auxiliatus sum:

os uiduae benedixit me. Item in psalmo LXVII: Patris orphanorum

et iudicis uiduarum.

Section 114

DVM IN CARNE EST QVIS, EXOMOLOGESIN FACERE DEBERE.

In psalmo VI: Apud inferos autem quis confitebitur tibi.

Item in psalmo XXVITII: Numquid exomologesin faciet tibi

puluis?Item alibi exomologesin faciendam: Paenitentiam

peccatoris malo quam mortem. Item apud Hieremiam:

Haec dicit Dominus: numquid qui cadit non resurget aut qui

auertitur non conuertetur?

Section 115

ADVLATIONEM PERNICIOSAM ESSE.

Apud Esaiam: Qui uos felices dicunt in errorem uos mittunt

et semitam pedum uestrorum conturbant.

Section 116

PLVS AB EO DILIGI DEVM, CVI IN BAPTISMO PLVRA PECCATA DIMITTVNTVR.

In euangelio secundum Lucam: Cui [plus dimittitur

plus diligit, et cui] pusillum remittitur, modicum diligit.

Section 117

FORTEM CONGRESSIONEM ESSE ADVERSVS DIABOLVM ET IDEO FORTITER NOS STARE DEBERE VT POSSIMVS VINCERE.

Paulus apostolus ad Ephesios: Non est nobis conluctatio

aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus potestates et

principes huius mundi et harum tenebrarum, aduersus spiritalia

nequitiae in caelestibus. propter hoc induite tota arma Dei, ut

possitis resistere in die nequissimo, ut cum omnia perfeceritis,

stetis adcincti lumbos uestros in ueritate, induentes loricam

iustitiae et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, in

omnibus adsumentes scutum fidei, in quo possitis omnia candentia

iacula nequissimi extinguere et galeam salutis et gladium

spiritus qui est sermo Dei.

Section 118

DE ANTICHRISTO QVOD IN HOMINE VENIAT.

Apud Esaiam: Hic homo, qui concitat terram, commouet

reges, qui ponit orbem terrae totum desertum.

Section 119

GRAVE FVISSE IVGVM LEGIS QVOD A NOBIS ABIECTVM EST ET LEVE ESSE IVGVM DOMINI QVOD A NOBIS SVSCEPTVM EST.

In psalmo secundo: Quare fremuerunt gentes et populi

meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt

in unum aduersus Dominum et aduersus Christum eius.

disrumpamus uincula eorum et proiciamusa nobis iugum ipsorum.

Item in euangelio secundum Matthaeum: Venite ad

me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite

iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et

humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris. iugum

enim meum bonum est et onus meum leue est. Item in Actibus

apostolorum: Visum est sancto Spiritui et nobis nullam

uobis inponere sarcinam, quam ista quae ex necessitate sunt, abstinere

uos ab idololatriis et sanguine et fornicatione. et quaecumque

uobis fieri non uultis, alii ne feceritis.

Section 120

ORATIONIBVS INSISTENDVM.

Paulus ad Coloss enses: Instate orationi uigilantes in ea.

Item in psalmo primo: Sed in lege Domini uoluntas eius,

et in lege eius meditabitur die ac nocte.